Nagroda Nobla - europejski fundator, globalna nagroda

Nagroda Nobla

To bezdyskusyjnie jedna z najbardziej pożądanych nagród na świecie, wieńczyła sukces początkowo w pięciu dziedzinach nauki. Nagroda Nobla przyznawana jest corocznie 10 grudnia, w rocznicę śmierci jej fundatora, począwszy od 1901 roku.

Nagroda początkowo była przyznawana w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii i medycyny, literatury oraz dla osób krzewiących pokój na świecie. Najmłodszą, szóstą dziedziną jest ekonomia, w której nagrody przyznawane są od 1969 roku. O laureacie w dziedzinie fizyki i chemii decyduje Szwedzka Królewska Akademia Nauk w Sztokholmie. Instytut Karoliński w Sztokholmie podejmuje decyzje w sprawie przyznania nagrody z dziedziny fizjologii i medycyny, zaś o literackiej nagrodzie – Szwedzka Akademia Literatury. O pokojowej nagrodzie Nobla decyduje komitet składający się z 5 osób, które są wybierane przez norweski parlament, tzw. Storting.

Nagrody mogą być przyznawane dzięki działalności Fundacji Nobla, o której szerzej w dalszej części tekstu. Komitety noblowskie, które regulują przepisy dotyczące nagrody, zatwierdził sam król szwedzki – Oskar II w 1900 roku. Wartość nagrody podlega zmianom, co jest uwarunkowane zyskami Fundacji Nobla. Pierwsza nagroda przyznana w 1901 roku wynosiła 150 000 ówczesnych koron szwedzkich, co stanowiło 40 000 ówczesnych dolarów USA. W kolejnych latach były to jeszcze mniejsze kwoty, co spowodowane było inflacją walut. Dopiero w latach 50. nagroda zaczynała być coraz wyższa by w latach 90. przekroczyć wartość 1 mln dolarów USA.

Fundacja Nobla

Na rok przed śmiercią Alfreda Nobla, dwaj młodzi inżynierowie, Ragnar Sohlman i Rudolf Lilljequist - powołali Fundację Nobla, która miała administrować pieniędzmi, wypełniając tym samym jego testament. Jej statut został zatwierdzony, podobnie jak sama nagroda przez króla szwedzkiego, Oskara II w 1900 roku. Fundacja jest bazą materialną z której korzystają instytucje powołane do przyznawania nagrody. Prócz tego fundacja zarządza licznymi darami, jakie na jej rzecz są przekazywane, do takich można zaliczyć m.in. dar Balzana, dar Daga czy dar cesarza Etiopii Hajle Sellasje, bohatera książki „Cesarz” Ryszarda Kapuścińskiego. Owe dary wpływają na powiększenie funduszu i możliwość fundowania licznych stypendiów.

Kontrowersje związane z nagrodą

Wolę zadośćuczynienia i chęć naprawy świata nie zawsze rozumieli ci, którzy decydowali w czyje ręce ma ona trafić. Komitet noblowski nie raz popełnił faux pas.

Jednym z takich przykładów jest kandydatura Adolfa Hitlera zgłoszona w 1939 roku przez Erika Brandta. Jednak Brandt szybko się z tej nominacji wycofał i jako zagorzały przeciwnik polityki nazistów, chciał tym wyrazić swój sarkastyczny sprzeciw.

Kolejnym zgrzytem noblowskiej nagrody była dwukrotna kandydatura Józefa Stalina w latach 1945 i 1948. Argumentami za przyznaniem nagrody dla radzieckiego dyktatora były wysiłki na rzecz zakończenia II wojny światowej.

W politycznych tonach przebiegły nominacje i wręczenie jak dotąd jednemu z nich, nagród dla amerykańskich polityków, Ala Gore'a w 2007 roku i Baracka Obamy w 2009 roku. Pierwszy został uhonorowany za „przeciwdziałanie globalnemu ociepleniu”, z kolei Obama za "nadzwyczajne wysiłki" podejmowane w celu "umacniania międzynarodowej dyplomacji i współpracy między narodami".

Komitet nigdy nie przyznał nagrody choćby takim osobom jak Mahatma Gandhi czy Jan Paweł II.

Źródła: wp.pl, tvn24.pl, źródła encyklopedyczne.

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> 150 – latek? Czyli kilka słów o fenomenie brytyjskiej nauki
• >> Słowacja: obraz Hitlera na aukcji w Koszycach
• >> W Szwecji powstaje pierwszy na świecie wieżowiec do uprawy roślin
• >> Praca w Szwecji - zapotrzebowanie na wykwalifikowanych górników

• TAGI:
• Alfred Nobel
• ,
• chemia
• ,
• fizyka
• ,
• Fundacja Nobla
• ,
• Hitler
• ,
• Jan Paweł II
• ,
• medycyna
• ,
• nagroda Noba
• ,
• Obama
• ,
• Stalin
 
• KRAJE:
• Szwecja