Europejski Trybunał Praw Człowieka - jak i kiedy wnieść skargę?

Europejski Trybunał Praw Człowieka został powołany do tego, aby sprawować pieczę nad prawami człowieka, jakie zapisano w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności) z 1950 roku. W związku z tym wszystkim obywatelom państw członkowskich Rady Europy oraz samym państwom - członkom nadano prawo do złożenia skargi na własne lub inne państwo.

Procedura skargowa jest o tyle charakterystyczna, że skarżyć można jedynie państwa, nigdy inne podmioty.

Skargi, jakie dopuszcza Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności dzielimy na:

• indywidualne - rozwinięte niżej;
• państwowe - w których państwo lub grupa państw skarży inne państwo. W tym przypadku skarga nie jest badana pod kątem dopuszczalności przez Komitet. Od 1953 roku było 14 takich spraw, najwięcej skarg napływało przeciwko Wielkiej Brytanii w kwestii tortur i niehumanitarnego traktowania.

Podmioty uprawnione do wniesienia skargi indywidualnej

• osoby fizyczne lub grupa osób fizycznych,
• organizacje pozarządowe, reprezentujące określony interes społeczny,
• osoby prawne.

Odformalizowanie skargi

Skargę należy skierować na adres którejkolwiek z instytucji Rady Europy. Można ją sporządzić w dowolnym języku i formie. Obligatoryjne jest podpisanie i podanie adresu zwrotnego.

Adres Trybunału

The Registrar
European Court of Human Rights
Council of Europe
F - 67075 Strasbourg Cedex
Francja

Rejestracja skargi

Procedurę rejestracyjną wprowadzono w 1989 roku. Uczestniczy w niej grupa prawników, skarżącemu odsyła się zwrotkę (czyli poświadczenie rejestracji skargi w systemie Trybunału). Sprawa jest przekazywana do sędziego sprawozdawcy, będącego na czele Komitetu, który zajmie się badaniem dopuszczalności skargi.

Badanie dopuszczalności

Wymogi, jakie musi spełniać skarga, aby Komitet nadał bieg dalszej procedurze:

• skarga powinna zawierać imię, nazwisko, adres podmiotu skarżącego;
• podmiot wnoszący skargę jest bezpośrednią ofiarą naruszenia praw człowieka;
• wyczerpano instancyjną drogę w kraju, którego zachowanie zaskarżamy (problemy pojawiają się przy decyzjach administracyjnych, gdzie nie ma postępowania sądowego);
• skargę wniesiono w terminie 6 miesięcy od ostatecznej decyzji na poziomie krajowym np. doręczenia uzasadnienia wyroku;
• skargi nie kierowano do żadnego innego organu kontroli międzynarodowej, np. do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Aby skarga została przedstawiona izbom, Komitet musi większościowo poprzeć skargę. Przy wątpliwościach sprawę kieruje się do izby.

Postępowanie przed Izbą

Po przetłumaczeniu skargi na język angielski i francuski, skarga jest przesyłana do państwa przeciwko któremu została wniesiona. Państwo to ma 6 tygodni na ustosunkowanie się. Jeżeli państwo udziela odpowiedzi, skarżący ma prawo się ustosunkować. Izba wyznacza termin rozprawy, zapraszając strony. Ich obecność nie jest obowiązkowa.

Próba ugody

W związku z tym, że w gestii Trybunału nie leży dyskryminowanie państw, przewidziano procedurę ugody. Państwo, przeciwko któremu wniesiono skargę oferuje odszkodowanie. Jego wysokość jest kontrolowana przez ETPC. Najmniej ugód dotyczy skarg przeciwko Wielkiej Brytanii.

Wyrok

Jest ogłaszany miesiąc lub kilka miesięcy po rozprawie. Na odszkodowanie najczęściej też czeka się kilka miesięcy.
Wyroki nie są ostateczne, w przypadku wyroków wątpliwych interpretacyjnie strona niezadowolona może wnieść skargę do Wielkiej Izby. Panel decyduje o przekazaniu do niej. W przypadku Polski było dwa przypadki, gdzie procedura przed ETPC była dwuinstancyjna - w sprawie Hutten - Czapskiej oraz Gorzelski przeciwko Polsce.

Prawa człowieka i Polska przed Trybunałem

Rocznie przeciwko państwu polskiemu napływa do ETPC około 5 tysięcy skarg, z czego 90% nie jest dopuszczana do dalszego procesu przez Komitet. Mimo to, liczba ok. tysiąca skarg rocznie daje Polsce, drugie - po Rosji - miejsce pod względem ilości napływających skarg. Wysokie miejsce zajmuje też Turcja.
Sprawy o naruszenie praw człowieka przeciwko Polsce dotyczą najczęściej tymczasowego aresztowania, mienia zabużańskiego oraz przewlekłości postępowania.

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Polska Nagroda imienia Sergio Vieira de Mello - 9 edycja
• >> Stare-nowe problemy demokratycznej Europy – Białoruś
• >> Starzenie się społeczeństwa - opublikowano raport
• >> Poznań Motor Show 2012 – relacja

• TAGI:
• Europejski Trybunał Praw Człowieka
• ,
• izba
• ,
• komitet
• ,
• prawa człowieka
• ,
• przewlekłość
• ,
• sąd
• ,
• sądownictwo
• ,
• skarga
• ,
• Strasburg
• ,
• trybunał
• ,
• tymczasowe aresztowanie
• ,
• wymiar sprawiedliwości
 
• KRAJE:
• Cała Europa