Twoja Europa - Praca i Studia za granicą oraz Unia Europejska

Różne drogi do wolności. Polska i Czechosłowacja w okresie zimnej wojny

15.10.2013 Autor: Bartłomiej Chudy[ 0 komentarzy ]
plakat inwazji sowieckiej na Czechosłowację w 1968 roku

plakat inwazji sowieckiej na Czechosłowację w 1968 roku
Źródło: commons.wikimedia.org

Zimna wojna w Europie Wschodniej kojarzy się z hegemonią Związku Radzieckiego i kontrolą przezeń państw satelickich, w tym Polski i Czechosłowacji. Sąsiednie kraje różnią się historią na przełomie wszystkich wieków.

Słowiański tygiel narodów


Nie inaczej przebiegał 45-letni epizod z adaptacją i funkcjonowaniem socjalizmu. Państwa leżące w „sercu” Europy zostały uznane jałtańsko-poczdamskimi decyzjami Wielkiej Trójki za strefę wpływów radzieckich. Stalin dostał w ten sposób, w zamian za wojenne zaangażowanie w bicie hitlerowców, w „opiekę” pół kompletnie odmiennej Europy.
Niepokorną Polskę, do której – jak twierdził Stalin - komunizm pasował jak siodło do krowy, pozornie ugodową Czechosłowację z benesowską wizją pomostu między Wschodem i Zachodem, najdłuższych sojuszników Rzeszy - Węgrów czy chociażby gorący żywioł bałkański, który zjednał silną ręką lokalny komunista Josif Broz-Tito. Do tego doszła strefa okupacyjna Niemiec Wschodnich, przekształcona po gorących wydarzeniach z 1948 roku w Niemiecką Republiką Demokratyczną z komunistami z SED na czele państwa i rządu. Jednolita polityka wobec satelitów była niemożliwa.

Kolejna okupacja Polski, czechosłowacki „dryf” ku wolności


Dla większości Polaków 1945 rok oznacza nową okupację, pod czerwonym sztandarem. Budujący się system krwawo rozprawiał się z kolaborantami, żołnierzami wyklętymi i partyzantami z podziemia niepodległościowego, obrońcami rządu na uchodźstwie, którzy zdecydowali się pozostać w ojczyźnie. W okresie rządów Bieruta i pepeerowskiej świty wyłapano i więziono większość z nich. Do ubeckich kazamatów, podobnie jak w Czechosłowacji, trafiać zaczęli sami komuniści. Przykładem jest uwięzienie bohatera walk z hiszpańskiej wojny domowej, generała Wacława Komara, przyszłego sekretarza i przywódcy państwa Władysława Gomułki, ministra obrony narodowej Michała Roli-Żymierskiego.

Kiedy Czechosłowacja otwarcie wychodziła z mrocznego stalinizmu i niebezpiecznie dryfowała ku złudnej wolności, polski reżim na czele z Władysławem Gomułką „przyciskał śrubę”. Zamiast o wolnej prasie, samodzielności partii od ZSRR, Polacy żyli słowami tow. „Wiesława”, który wspominał, że choć brak żywności i drożyzna, to lokomotywy tanieją…

W oczach Sowietów państwo polskie zdawało wówczas trudny test wierności. Z drugiej strony polscy opozycjoniści przez większość późniejszego okresu wyróżniali się na tle czechosłowackich towarzyszy niedoli wybitną zdolnością do otwartych manifestacji. Swój sprzeciw wobec komunistycznej władzy pokazywali w trudnych latach (1956 - robotnicy, 1968 - inteligencja), ale i barwniejszej dekadzie Gierka (1970, 1976, 1980), aż po czasy rozmów w Magdalence i Okrągły Stół (końcówka lat osiemdziesiątych). Wystąpień na podobną skalę próżno doszukiwać się u naszego południowego sąsiada.

Interwencja, której nie było



Fakt, że 1981 rok nie przyniósł militarnej powtórki z 1968 roku, ma zapewne nie mniejsze znaczenie. Decyzja Wojciecha Jaruzelskiego o wprowadzeniu Stanu Wojennego dzieli jego zwolenników i przeciwników z każdym rokiem coraz bardziej. Rozgrzebywanie historii i pisanie alternatywnych scenariuszy nie wydaje się mieć większego sensu.
Rozważania na temat interwencji w Polsce odbywały się na tajnych naradach wojsk Układu Warszawskiego w Moskwie, w tym czasie NRD i Czechosłowacja zamknęły swoje granice, a wojskowi dostali odpowiednie instrukcje. Wszystko zależało od potężnych Sowietów, którzy 5 grudnia 1981 roku zadecydowali, że interwencji jednak nie będzie. Zaangażowani w fatalną w skutkach wojnę w Afganistanie, ostrzegani przez zachodnich przywódców, dążyli do wywarcia strachu w postaci przygranicznych koncentracji wojsk oraz wielkich manewrów Sojuz 81.

Po 1981 roku, pomimo fatalnej koniunktury w bloku wschodnim i politycznego zastoju, Czesi i Słowacy wciąż pamiętali lekcję sprzed 13 lat, którą wymierzył im hegemon ze Wschodu. Polakom, straszonym widmem brutalnej powtórki, udało się przeprowadzić ją po swojemu. Władze zamykały i interweniowały buntowników z „Solidarności”, kluczowe punkty miast i ulice wylotowe obsadzały kordony milicji i wojska, uruchomił się system przepustek znany dotąd z okupacji wojennej. Dwa lata Stanu Wojennego nie sparaliżowały jednak najpotężniejszego ruchu w bloku wschodnim, a zapewne i na świecie. Nadchodził czas wielkich przemian w bloku wschodnim.

Ciche bunty elit


Czesi i Słowacy zaktywizowali swoje działania. Wprawdzie o wielkich zgromadzeniach w stylu polskim nie było mowy, to jednak „podziemie” czynnie działało wokół praw człowieka i literatury. Najważniejszy dokument tego okresu - „Karta 77” – skupiał niepodległościowo usposobione podziemie nie podważając Komunistycznej Partii Czechosłowacji i rodzimego socjalizmu wprost. W Polsce podobną rolę spełniały postulaty stoczniowców z 1980 roku. Przedstawiciele „Karty 77” i polskiego Komitetu Obrony Robotników współpracowali od lat osiemdziesiątych regularnie. Jednak reżimy Jaruzelskiego (Polska) i Husaka (Czechosłowacja) reagowały na oddolne inicjatywy bardzo ostrożnie, nie pozwalając na nieprzewidywalne „rozpędzenie się” machiny liberalizacyjnej. Obydwaj panowie utrzymali przywódcze stanowiska niemal do 1989 roku.

Różnymi drogami do wolności


Na przemiany w całym bloku, zapoczątkowane przez gorbaczowowską pierestrojkę, nie było już odwrotu. Upadek systemu i przetasowania na szczytach władz, przez wprowadzenia opozycjonistów były kwestią czasu. Kalkulacja jest następująca - to co zajęło Polsce, licząc od postulatów stoczniowych blisko 10 lat, Czechosłowacja przeprowadziła w 10 dni.
W Czechosłowacji i Polsce władzą podzielili się opozycjoniści i komuniści. Pierwszy więzień praski, Vaclav Havel, został prezydentem wolnej Czechosłowacji, stanowisko premiera objął słowacki „buntownik” z 1968 roku Aleksander Dubcek. W Polsce było dokładnie na odwrót – zgodnie z postanowieniem „Wasz prezydent, nasz premier” – na reaktywowany urząd głowy państwa (zlikwidowany w 1952 roku, zastąpiony wówczas kolegialną Radą Państwa) wybrany został komunistyczny generał Wojciech Jaruzelski, premierem został „solidarnościowiec” Tadeusz Mazowiecki.

Z tego samego punktu rozpoczęły się drogi obu państw zmierzające ku integracji ze Wspólnotami. 1 maja 2004 roku Polska, Czechy i Słowacja weszły do Unii Europejskiej.



...

Odsłon: 22892 | ranking >>


Komentarze Dodaj komentarz

Artykuł Różne drogi do wolności. Polska i Czechosłowacja w okresie zimnej wojny nie został jeszcze skomentowany - bądź pierwszy!


Powiadamiaj mnie o nowych wypowiedziach do tego artykułu

Nie chcesz przepisywać tych słów? Zarejestruj się! (lub Zaloguj)


* pole obowiązkowe

-

Autor artykułu:

Bartłomiej Chudy Bartłomiej Chudy Wyślij wiadomość | Zaproś do znajomych
Więcej artykułów autora >>

- Dziennikarstwo obywatelskie - dołącz do redakcji

Wiadomości z Europy i UERSS Wiadomości z Europy

Inny świat czy popkulturowa wioska? Kultura Nowość Inny świat czy popkulturowa wioska?

Promocja Portugalii na Web Summit 2016 w Lizbonie

Wybory prezydenckie w USA - komentarze ekspertów

Komisja zaleca przedłużenie tymczasowych kontroli na granicach wewnętrznych

Sejm przyjął uchwałę w sprawie CETA

PiS nie poprze Donalda Tuska na drugą kadencję w Radzie Europejskiej

więcej wiadomości z Europy >>

-

Oferty pracy za granicąRSS z ofertami pracy za granicą

Oferty pracy za granicą - przycisk Dodaj ofertę pracy za granicą

Komisjoner/Pracownik magazynu - Niemcy 02.01.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Haren(Ems)

Pracownik produkcji (k/m) prefabrykaty betonowe 21.01.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Północno-zachodnie Niemcy

Pracownik produkcji (k/m) – Niemcy – Praca dla studentów na ferie! 02.01.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Haren(Ems)/Wietze

Fizjoterapeuta 24.01.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Solingen

zobacz wszystkie oferty pracy >>

-

Szkolenia i kursy unijneRSS wydarzenia w Europie

Szkolenia unijne - banner Dodaj ofertę szkolenia

zobacz wszystkie oferty szkoleń >>

-

Forum europejskie - dyskusje...

Ogłoszenia wszelkiehttp://www.rankinglokat.eu Rankinglokat.eu pisze: Polecam również świetną stronę z ubezpieczeniami OC http://www.tanieoc.net >> 19.07.2018 11:28     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkieMonter rusztowań z uprawieniami IPF Sp. z o.o pisze: IPF Group specjalizuje się w rekrutacji i organizacji zatrudnienia na rynku krajowym >> 30.04.2018 15:26     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkiePolska przychodnia w Londynie pisze: Polecam polską przychodnię w Londynie - Fast Medica, to zespół znanych >> 06.04.2018 09:10     Ogłoszenia wszelkie

Studia i nauka za granicąBezpłatna polska szkoła, dla dzieci przebywających za granicą. Wojtek Kyzik pisze: Ciekawy program! >> 02.03.2018 13:22     Studia i nauka za granicą

Ogłoszenia wszelkieProgram do magazynu Wojtek Kyzik pisze: A wygląda to cenowo? >> 02.03.2018 13:22     Ogłoszenia wszelkie

więcej grup dyskusyjnych >>

-

Ostatnio komentowane

Kawa po wiedeńsku - niepowtarzalny smak Austrii Kawa po wiedeńsku - niepowtarzalny smak Austrii Alex: Bardzo satysfakcjonujący przepis. Do tej pory korzystałem głównie z tego najczęściej...

Potrawy świąteczne w Niemczech Kacper: Super jutro robie na niemieckim wigilie z przyjaciółmi i beka z ludzi którzy...

Nie zdałeś prawa jazdy w Polsce?... Marek : Jeśli chcecie uzyskać legalny dokument ,zapraszam do kontaktu firma011@protonmail.com Tylko...

W centrum Polski głośno o biotechnologii... jLVHlqkDO: vcQzuxXGV

-

Kalendarz wydarzeń RSS wydarzenia w Europie

więcej wydarzeń >>

-


Wszystkie

Wybierz kraj:

x
Cała Europa Unia Europejska Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Cypr Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Gruzja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kazachstan Liechtenstein Litwa Łotwa Luksemburg Macedonia Malta Mołdawia Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria Szwecja Turcja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy