Czym są stereotypy - definicja i przykłady

Zachowania takie podświadomie dyktują nam stereotypy, których nauczyliśmy się w procesie socjalizacji. Cały szkopuł tkwi w tym, czy są one rzeczywiście słuszne… Bo czy każdy Niemiec poprosiłby o złoty trunek? Pochodzenie nie jest jedynym determinantem w tym wypadku, więc może w ramach polskiej gościnności warto byłoby zaproponować mu także tradycyjną polską wódkę.

Jeden ze specjalistów w zakresie stereotypów, profesor Uniwersytetu Warszawskiego Jan Baszkiewicz, dzieli narody na podstawie heterostereotypów (obraz jednej grupy w świadomości innej) na 5 grup:

• Dobrzy gospodarze – Niemcy, Austriacy, Szwedzi, Holendrzy
• Narody ludyczne (lubiące się bawić) – Włosi, Hiszpanie, Francuzi, Węgrzy, Czesi, Słowacy
• Narody tradycyjne (oparte na tradycji) – Żydzi, Anglicy
• Narody demiurgiczne (mające wpływ na bieg historii) – Amerykanie, Japończycy
• Narody zacofane – Rosjanie, Białorusini, Litwini, Ukraińcy, Turcy, Chińczycy

Skąd biorą się stereotypy?

Samo pojęcie stereotypu wprowadził Walter Lippman (1889–1974), amerykański publicysta specjalizujący się w socjologii i politologii. Uważał go on za uproszczony umysłowy obraz rzeczywistości – bardzo niedokładny, a przy tym oporny na zmiany, wytworzony raczej przez przekaz społeczny, a nie w efekcie własnego doświadczenia.

Co by było gdyby…

…stereotypów nie było? Czy zaśmiecają one głowę niepotrzebnymi obrazami? Trochę tak, ale pełnią jednocześnie ważne funkcje: czynią świat łatwiejszym do zrozumienia, dostarczając nam uproszczonych informacji. Często także dowartościowują wg zasady rekompensacji (skoro nie mogę być bogatszy od Niemca, to mogę być od niego bardziej moralny), a także integrują (niestety najczęściej w opozycji wobec innych, np. musimy się zjednoczyć przeciwko Żydom, bo to oni rozkradają polski majątek narodowy).

Stereotypy pozytywne

Choć dominują stereotypy negatywne (wg. wielu badaczy europejskich stereotyp z definicji jest negatywny) to wyróżniamy również stereotypy pozytywne. Są one zwykle pozytywnymi cechami, które przypisujemy jakiejś grupie (np. narodowości). Najbardziej powszechnymi stereotypami pozytywnymi na temat innych narodów Europy są:
Niemcy - bardzo dokładni, precyzyjni, świetni inżynierowie
Francuzi - świetni kucharze, namiętni kochankowie, znawcy wina i artyści
Włosi - weseli romantycy, religijni i rodzinni
Anglicy - przywiązani do tradycji, powściągliwi, taktowni, dystyngowani
Rosjanie - choć na temat tej nacji mamy bardzo dużo stereotypów negatywnych, to żaden Polak nie odmówi im bardzo mocnej głowy do picia.

Czy Czechy musiały przepraszać Bułgarię?

Zapewne każdy z nas słyszał o trójwymiarowej instalacji pt. "Stereotypy są barierami do zburzenia" w budynku Rady UE, którą umieściły Czechy. Miała ona za zadanie wyszydzić i zburzyć stereotypy, a zamiast tego wywołała ogromne protesty.
Najmocniej oburzona ekspozycją była Bułgaria przedstawiona jako turecka toaleta(!). A jak zostali przedstawieni inni? Niemcy pokryte są autostradami układającymi się w swastykę. Włochy są krajem onanizujących się piłkarzy, podczas gdy Francja to jeden wielki strajk. Holandia zaraz zatonie w morzu muzułmanów, a Belgia to pudełko czekoladek (chyba jedyny pozytyw). Szwecja przybiera wygląd zapakowanego pudła z Ikei. Z kolei Słowacja to kawałek kiełbasy owinięty węgierską flagą. A Polska? Nasza „IV RP” została przedstawiona jako… pole kartoflane, na którym księża z Torunia wznoszą gejowską flagę(!).

Suma summarum Czechy razem z autorem prac Davidem Czernym przeprosili Bułgarię oraz te kraje, które poczuły się urażone kontrowersyjną wystawą w Brukseli. Czy to było jednak konieczne? Dla dobra stosunków międzyeuropejskich zapewne tak, ale w kontekście socjologicznym i tak to niewiele zmieni w odbiorze tych państw. Co najwyżej niektórzy wykazali brak dystansu do nowoczesnej sztuki… i samych siebie. Jednakże ocenę całej sprawy zostawiam już Wam.

A jak postrzegamy samych siebie?

Skoro była tu mowa o heterostereotypach, pragnę wspomnieć także o autostereotypach, czyli o obrazie własnej grupy, w którym odtwarzamy naszą tożsamość. Możemy je podzielić na tradycyjne, czyli oparte na doświadczeniach historycznych oraz antycypacyjne, czyli ukierunkowane na przyszłość. Czy rzeczywiście każdy Polak to katolik i honorowy patriota? To mieści się w starym schemacie BÓG - HONOR - OJCZYZNA zakorzenionym jeszcze w średniowieczu. Dziś postrzegamy siebie jako nadużywających alkoholu (podczas gdy zajmujemy 3 miejsce od końca w Europie pod względem ilości alkoholu przypadającego na 1 obywatela!), rodzinnych (a przecież co trzecie małżeństwo w Polsce się rozpada! (Polityka - nr 25 (2609) z dnia 23-06-2007; s. 4 Joanna Podgórska „Rozerwalni”), odważnych (stosunkowo rzadko słyszymy o jakimś heroicznym czynie z serii pomoc komuś kto tonie, jest bity, itp.), leniwych i niezdyscyplinowanych… to by się akurat często zgadzało, ale nie możemy traktować żadnej grupy jako homogenicznego tworu! A to jest właśnie przypadłość stereotypu.

Jak nas postrzegają inni?

Na szczęście w ostatnich latach obraz Polaka za granicą uległ znacznej poprawie. Pamiętam, jak jeszcze parę lat temu, gdy byłam na wymianie szkolnej na Sycylii, pierwszy raz ku radości mego serca usłyszałam jak ktoś mówi po polsku. Okazało się że było to dwóch żebraków na ulicy. Przykre, ale prawdziwe. Dziś coraz częściej jesteśmy traktowani w Europie nie tylko jak „Polaczki-pijaczki”, lecz także jak sumienni pracownicy, którym można powierzyć także odpowiedzialne zadania. I choć stereotyp ma to do siebie, że bardzo łatwo i szybko się utrwala, a przy tym nie jest podatny na zmianę także pod wpływem informacji z nim niezgodnych, musimy budować nowy, lepszy obraz Polski i Polaków w Europie.

Więcej na temat stereotypów o Polakach możecie przeczytać w artykule:
Stereotypy o Polakach – jak nas widzą inni?

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Polski artysta na festiwalu Backlight w Finlandii
• >> Postrzeganie Polski przez Niemcy
• >> Starzenie się społeczeństwa - opublikowano raport
• >> Poznań Motor Show 2012 – relacja

• TAGI:
• definicja stereotypów
• ,
• Jan Baszkiewicz
• ,
• przykłady stereotypów
• ,
• socjalizacja
• ,
• stereotypy
• ,
• stereotypy narodowe
• ,
• Walter Lippman
 
• KRAJE:
• Cała Europa