Twoja Europa - Praca i Studia za granicą oraz Unia Europejska

Polska i Ukraina: bliższe niż myślisz

18.07.2012 [ 0 komentarzy ]
Juliusz Słowacki  stworzył najgłębszą i najoryginalniejszą wizję Ukrainy

Juliusz Słowacki stworzył najgłębszą i najoryginalniejszą wizję Ukrainy
Źródło: WikimediaCommons, autor: Władysław Barwicki

Związki literackie między Polską a Ukrainą zacieśniły się w epoce romantyzmu - najważniejszym okresie dla literatur obydwu krajów. Pozostawiły one niezatarte piętno na obliczu naszej kultury i sąsiadów zza Bugu.

Ziemia utracona wcielająca najpełniej niemal wszystkie programowe postulaty, marzenia i wyobrażenia polskiego romantyzmu. Region o odrębnej i prastarej kulturze słowiańskiej, ojczyzna oryginalnej poezji ludowej, ośrodek antyfeudalnego oporu, współgospodarz ostatniego EURO. Jest na ten zbiór jedno określenie: Ukraina.

Jedno z pierwszych miejsc zajmuje właśnie literatura ukraińska w zestawieniu literatur, które wchodziły w kontakt z literaturą polską i żywo korzystały z niej jako źródło inspiracji ideowych i formalnych. W naszych rozważaniach skupimy się na epoce romantyzmu: najdonioślejszym okresie dla obu kultur.

Wpływ Polaków na Ukraińców. . .


Wczesna faza rozwoju literatury ukraińskiej związana była wprost z literatura polską.
Pierwszy romantyk na Ukrainie, poeta P. Hułak-Artemowski tłumaczył bajki Krasickiego, przełożył i zukrainizował tekst "Pani Twardowskiej" Mickiewicza. Nota bene pierwszym sonetem na tym terenie był przekład "Stepów Akermańskich" Mickiewicza.
W poezji Tarasa Szewczenki, narodowego wieszcza Ukrainy, widać wpływ polskiej literatury romantycznej, znane są jego osobiste kontakty z Polakami, zwłaszcza w okresie zesłania.
Z problematyką polską związany jest poemat Szewczenki "Hajdamacy" (1841), poświęcony wielkiemu powstaniu ludowemu na Ukrainie. Nietrudno dostrzec ślady lektury Mickiewicza w poemacie "Wielki loch", będącym filozoficzną syntezą przeszłości, współczesności i przyszłości ojczyzny Tarasa. Najpełniej swój pogląd na sprawę stosunków polsko-ukraińskich wyraził w wierszu-posłaniu "Do braci Polaków".
Innym najbardziej uwydatniającym wpływy polskich modeli literackich utworem jest ukraińska adaptacja "Ksiąg narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego" - "Księgi żywota narodu ukraińskiego" z czasem uznana za pierwszy manifest ukraińskiej świadomości narodowej.

. . . i Ukraińców na Polaków


Wybitna rola Ukrainy w literaturze polskiej okresu romantyzmu, epoki przecież ważnej jeśli nie najważniejszej dla naszej kultury, jest niepodważalna. Co jest dosyć ciekawe, Ukraina była widziana jeszcze w tym czasie jako region Polski, prawno-historyczny komponent starej Rzeczypospolitej - a nie jako oddzielny kraj:
Henryk Rzewuski w swojej gawędzie "Sicz Zaporoska" zachwyca się nad Ukrainą, nazwaną "najpiękniejszą dzierżawą Rzeczypospolitej".
Była ona ziemią wielu polskich pisarzy: Antoni Malczewski, Henryk Rzewuski, Józef Zaleski czy Juliusz Słowacki tam się urodzili, tam spędzili swoje dzieciństwo i młodość. Wraz z młodością przeżywali tu krąg silnych uczuć z nią związanych: miłość, pierwsze rozczarowania, zawody, cierpienia. Mieli oni wszyscy silne poczucie odrębności, osobliwości i unikalności Ukrainy. Dowodem są jakże liczne wyznania biograficzne
jak chociażby u Zaleskiego:
„I mnie matka - Ukraina
I mnie matka swego syna
Upowiła w pieśni u łona”


Funkcjonuje nawet w tradycji pojęcie tzw. ukraińskiej szkoły, do której zalicza się właśnie m.in. Malczewskiego, Goszczyńskiego i Zaleskiego, a czasem także innych pisarzy poruszających tematykę Ukrainy. Z twórczości tego kręgu wyłania się pewna wspólna idea Ukrainy oraz wspólne im problemy, które wraz z nią przeniknęły do polskiej literatury. Wymalowano syntetyczny obraz "prawdziwej" Ukrainy - istnego wcielenia melancholii i ponurej fantazji, ziemi przesyconej historią i niezwykłością. Ukształtował się również bohater tejże legendy - wolny syn stepów, Kozak, najpełniej oddany w postaci Nebaby z "Zamku Kaniowskiego" Goszczyńskiego.
Ukraina jawi się nam jako mityczny świadek rycerskiej przeszłości Polski. To w jej ziemi leżały kości ojców i dziadów odnoszących niegdyś sławne zwycięstwa.

Żywa w dziełach romantyków okazała się sprawa koliszczyzny (bunt Kozaków w 1768 roku). Odsłaniała ona groźne oblicze Ukrainy, ukazywała konflikty między wolnością narodową a rewolucją socjalną, ukazywała tragedię bratobójczego konfliktu. Legenda Ukrainy łącząca tęsknotę do wyidealizowanej krainy młodości z krwawą wizją hajdamaczyzny, prowadziła do przekonania o konieczności nawiązania polsko-ukraińskiego przymierza.
U niektórych twórców polskich wystąpił nawet tzw. "kozakofilizm". Dla przykładu Czajkowski wysunął stwierdzenie, że cała polska literatura do współczesnych mu czasów byłą naśladowcza, jałowa i dopiero pojawienie się poezji Zaleskiego, "Marii" Malczewskiego,”Zamku Kaniowskiego" wzniosło poezję Polski do poziomu europejskiego. Twórca gawędy, wspaniałego polskiego gatunku literackiego, Henryk Rzewuski przedstawił koncepcję Ukrainy jako bezpośredniej spadkobierczyni kijowskiej Rusi, wyższej moralnie od przesiąkniętej obcymi wpływami Polski: "Między Kozakami, zwłaszcza prostymi, są wielkie cnoty i ich zapalona miłość do swobody nie może nie ująć szlachcica polskiego".

Juliusz Słowacki
zaś stworzył najgłębszą i najoryginalniejszą wizję Ukrainy, jej przeszłości i znaczenia dla Polski. We "Śnie srebrnym Salomei" powstaje mit o śmierci Ukrainy we wspólnie przelanej krwi, mit śmierci "Ukrainy srebrnej" z idealną przyjaźnią kozacko-szlachecką, i narodzin dwóch nowych, osobnych formacji - polskiej i ukraińskiej. Było to więc zarazem wykazanie się świadomością, iż historyczna, polska Ukraina przeżyła się.

Związki po romantyzmie



Utwór spoza romantyzmu, a którego znaczenie jest niebywałe w interpretacji polsko-ukraińskiej przeszłości na poziomie popularnym to "Ogniem i Mieczem" Henryka Sienkiewicza. Jest to ze pewnością udana synteza legendy, historii, powieści awanturniczej, projekcji ówczesnego stanu świadomości razem wziętych. Jednakże struktura utworu nie przewidująca próby sprawiedliwej oceny Ukrainy i jej ludu, jednostronne przedstawienie Kozaków jako krwiożerczej tłuszczy spowodowało, iż powieść w odbiorze społecznym stała się "wehikułem tendencji szowinistycznych".

Swoistym podsumowaniem naszych rozważań, może być wydarzenie, które miało miejsce na rok przed końcem epoki romantyzmu w Polsce. Jesienią 1862 roku powstały słowa pieśni "Szcze ne wmerła Ukraina", która stała się hymnem narodowym Ukrainy. Pierwowzorem dla tekstu były słowa Mazurka Dąbrowskiego, pieśni Legionów Polskich we Włoszech, napisanej przez Józefa Wybickiego, od 1927 roku oficjalnego hymnu Rzeczypospolitej Polskiej.

Wspólny pień słowiański, wspólne losy na obszarach dawnej Rzeczypospolitej jak widać odcisnęły trwałe piętno na obu nacjach. Nie wszyscy jednak zdają sobie sprawy ze skali tegoż zjawiska.

BIBLIOGRAFIA:
red. J. Bachórz i A. Kowalczykowa, Słownik literatury polskiej XIX wieku, Wrocław 2009
M. Janion, Kozacy i górale, [w:] Gorączka romantyczna, Warszawa 1975
M. Janion, M. Żmigrodzka, Koliszczyzna, [w:] Romantyzm i historia, Warszawa 1978


...

Odsłon: 3438 | ranking >>


Komentarze Dodaj komentarz

Artykuł Polska i Ukraina: bliższe niż myślisz nie został jeszcze skomentowany - bądź pierwszy!


Powiadamiaj mnie o nowych wypowiedziach do tego artykułu

Nie chcesz przepisywać tych słów? Zarejestruj się! (lub Zaloguj)


* pole obowiązkowe

-
Dziennikarstwo obywatelskie - dołącz do redakcji

Wiadomości z Europy i UERSS Wiadomości z Europy

Inny świat czy popkulturowa wioska? Kultura Nowość Inny świat czy popkulturowa wioska?

Promocja Portugalii na Web Summit 2016 w Lizbonie

Wybory prezydenckie w USA - komentarze ekspertów

Komisja zaleca przedłużenie tymczasowych kontroli na granicach wewnętrznych

Sejm przyjął uchwałę w sprawie CETA

PiS nie poprze Donalda Tuska na drugą kadencję w Radzie Europejskiej

więcej wiadomości z Europy >>

-

Oferty pracy za granicąRSS z ofertami pracy za granicą

Oferty pracy za granicą - przycisk Dodaj ofertę pracy za granicą

Fizjoterapeuta 15.03.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Donauworth

Elektryk przemysłowy (k/m) – Niemcy 18.03.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Garrel

Fizjoterapeuta 04.03.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Tübingen

Pracownik produkcji/Operator maszyn (k/m) – karma dla zwierząt – Niemcy 12.03.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Südlohn

zobacz wszystkie oferty pracy >>

-

Szkolenia i kursy unijneRSS wydarzenia w Europie

Szkolenia unijne - banner Dodaj ofertę szkolenia

zobacz wszystkie oferty szkoleń >>

-

Forum europejskie - dyskusje...

Ogłoszenia wszelkiehttp://www.rankinglokat.eu Rankinglokat.eu pisze: Polecam również świetną stronę z ubezpieczeniami OC http://www.tanieoc.net >> 19.07.2018 11:28     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkieMonter rusztowań z uprawieniami IPF Sp. z o.o pisze: IPF Group specjalizuje się w rekrutacji i organizacji zatrudnienia na rynku krajowym >> 30.04.2018 15:26     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkiePolska przychodnia w Londynie pisze: Polecam polską przychodnię w Londynie - Fast Medica, to zespół znanych >> 06.04.2018 09:10     Ogłoszenia wszelkie

Studia i nauka za granicąBezpłatna polska szkoła, dla dzieci przebywających za granicą. Wojtek Kyzik pisze: Ciekawy program! >> 02.03.2018 13:22     Studia i nauka za granicą

Ogłoszenia wszelkieProgram do magazynu Wojtek Kyzik pisze: A wygląda to cenowo? >> 02.03.2018 13:22     Ogłoszenia wszelkie

więcej grup dyskusyjnych >>

-

Ostatnio komentowane

WHO będzie debatować nad dokładniejszymi regulacjami... WHO będzie debatować nad dokładniejszymi regulacjami... mgAZYiXDbHn: djhPosSxwNgE

WHO będzie debatować nad dokładniejszymi... ipovJMUzkSAsWjC: bXDjEylnrW

Naukowcy donoszą: dziura ozonowa... FzrfLWUIZlCMcQ: PFeqMvlkJyA

Naukowcy donoszą: dziura ozonowa... RkarPuqGjXBFVe: JrQtBKFomLlWgei

-

Kalendarz wydarzeń RSS wydarzenia w Europie

więcej wydarzeń >>

-


Wszystkie

Wybierz kraj:

x
Cała Europa Unia Europejska Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Cypr Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Gruzja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kazachstan Liechtenstein Litwa Łotwa Luksemburg Macedonia Malta Mołdawia Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria Szwecja Turcja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy