Reformy Traktatu z Lizbony

Unia serwuje demokrację

Zarzucano UE, że jest niedemokratyczna. Że władzę tak naprawdę sprawują zawodowi urzędnicy, którym wszystko jedno. Że Parlament Europejski, owszem, składa się z przedstawicieli wyborców, ale co oni mogą, skoro są członkami dużych międzynarodowych partii. Zresztą - puentują oponenci - cały ten PE to i tak teatr kukiełek, który może co najwyżej napsuć trochę krwi ważniejszym instytucjom, jak Komisja czy Rada, ale nigdy przeforsować własnego stanowiska.
No, i Unia się „wkurzyła”.
W Traktacie Konstytucyjnym, a później - gdy okazało się, że TK padł - w Traktacie z Lizbony ruszono do ofensywy. Mało Im demokracji! - wszczęli alarm eurokraci. Nazajutrz poszli po tacę, znaleźli trochę demokracji, wszystko opatulili w formę Traktatu i podali. Choć potrawa nie przyjęła się w Irlandii, to warto rzucić na nią okiem. I to właśnie pod kątem, w którym przewiduje zwiększenie demokratyczności. Parlament krajowy, czyli ten, do którego w Polsce wybieramy, co cztery lata posłów i senatorów, może dużo zyskać. A co dokładnie?

Bo podstawa, to kontrola

Po pierwsze, zacznie funkcjonować mechanizm monitorowania zasady pomocniczości przez parlamenty narodowe. Ta fundamentalna reguła prawa unijnego, ustanowiona w art. 5 TWE (Traktat ustanawiający Wspólnoty Europejskie), mówi w uproszczeniu o tym, że w razie działania Unii Europejskiej w dziedzinach nie należących do jej jedynowładztwa, UE podejmuje działania tylko wówczas i tylko w takim zakresie, w jakim państwo członkowskie, własnymi działaniami, nie dokonałoby tego tak samo efektywnie. Parlamenty mają więc badać czy UE przypadkiem nie chce posłużyć się tym niejednoznacznym i stwarzającym pole do nadużyć przepisem do rozszerzenia swej ingerencji w państwach członkowskich ponad uzasadnioną potrzebę.
Ustanowione prawo to tzw. system wczesnego ostrzegania (Early warning system), którego celem jest kontrola przez parlamenty krajowe działań legislacyjnych w Radzie Unii Europejskiej. Sprzeciw parlamentów sprawi, że Komisja Europejska, jako autor danego projektu, zmuszona zostanie do rozważenia motywacji weta. Jeśli KE mimo to będzie zmierzać do utrzymania swojego aktu w pierwotnej wersji, to państwa członkowskie mogą go zaskarżyć do Trybunału Sprawiedliwości jako niezgodnego z zasadą pomocniczości (subsydiarności) i tym samym naruszającego prawo UE.
Tym sposobem parlamenty narodowe, jak klienci najlepszych restauracji, otrzymują prawo do zwrotu niesmacznych potraw.

Informacja - zawsze coś

Po drugie, parlamenty krajowe zostaną wyposażone w uprawnienie do otrzymywania w drodze notyfikacji powiadomienia o wpłynięciu wniosku państwa, które ubiega się o uzyskanie statusu członkowskiego UE. Ma to przede wszystkim walor konsultacyjny i usprawniający cały proces. Wskazany obowiązek notyfikacyjny wobec parlamentów narodowych dotyczy także traktatów reformujących i szeregu innych działań, które dotąd nie opuszczały kuchni w Brukseli. W końcu to dobrze wiedzieć, że w knajpie jest nowy kucharz, i że ponoć doskonały albo ponoć średni, albo „w imieniu szefostwa przepraszamy, ale proszę okazać zrozumienie i dać mu chwilę na nabranie wprawy”. Czyli parlamenty krajowe przynajmniej będą wcześniej uprzedzane o różnych poczynaniach UE .

Droga na skróty pod nadzorem

Po trzecie, bardzo istotne znaczenie ma uprawnienie parlamentów narodowych do sprzeciwu wobec zastosowania przez organy Unii tzw. procedury kładki (footbridge, passarelle). Służy ona do zmiany skomplikowanych procedur decyzyjnych (np. odnoszących się do modyfikacji aktów prawa pierwotnego) na uproszczone, niewymagające wieloetapowości i jednomyślności, co niewątpliwie będzie skutkować szybszym dostosowywaniem się UE do zmiennych stosunków społeczno- gospodarczych i międzynarodowych. Pozwoli także na szybszą reakcję organów Unii, nieskrępowanych wymogami formalnymi, wobec różnorakich sytuacji wymagających natychmiastowych działań. Z drugiej strony ryzyko przeforsowania w ten sposób rozwiązań niesprawiedliwych i partykularnych przez największe kraje Europy byłoby spore i, co gorsza, mogłoby się odnosić do materii zupełnie zasadniczej, jak np. treść TWE. Stosowanie procedury kładki obwarowano jednak bardzo mocnym uprawnieniem ze strony parlamentu krajowego. Mianowicie, jeżeli zgłosi on sprzeciw, to uproszczonej procedury zmiany zastosować nie można, a dane propozycje będą musiały zostać przeforsowane w drodze jednomyślności, bądź szczególnej procedury prawodawczej.
To dobrze. Jak płacę za obiad, to nie będą mi go w uproszczony sposób przyrządzać i broń Boże, odgrzewać. No, chyba że mi też się spieszy.

Cel - więcej demokracji

To tylko niektóre z prerogatyw, jakie nada parlamentom krajowym Traktat z Lizbony, jeśli zostanie ratyfikowany. Zdaje się, że UE przygotowała kuszącą kartę menu. Kompromisową dla wielu państw, organizacji, środowisk i ludzi. Problem jedynie taki, że jeszcze nikt nigdy nie dogodził wszystkim. A nie każdy przecież musi być smakoszem potraw demokratycznych.


Na podstawie:
1. futurum.gov.pl
2. ec.europa.eu
3. J. Barcz, „Unia Europejska na rozstajach”, Instytut Wydawniczy EuroPrawo, 2008.

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Raport PE: Czy wydobycie gazu łupkowego w Polsce jest bezpieczne?
• >> Martin Shulz nowym szefem Parlamentu Europejskiego
• >> Unia Europejska a kryzys - czy "sześciopak" może pomóc?
• >> Komisja Europejska: W Brukseli rusza Zielony Tydzień

• TAGI:
• Parlament Europejski
• ,
• parlamenty krajowe
• ,
• Parlamenty Narodowe
• ,
• Trybunał Srawiedliwości
• ,
• zasada pomocniczości
 
• KRAJE:
• Unia Europejska