Edda Poetycka - dziedzictwo islandzkiej literatury

Czym jest Edda Poetycka?

Edda Poetycka, zwana też Eddą Starszą albo Eddą Sæmundra, jest zbiorem pieśni staronordyckich.
Ich odkrycie zawdzięczamy biskupowi Brynjolfurowi Sveinssonowi, który znalazł zbiór 30 tekstów, znany później jako Codex Regius. Sveinsson zauważył, że utwory te są bardzo podobne do treści zawartych w Eddzie Prozatorskiej, napisanej przez wybitnego islandzkiego uczonego Snorriego Sturlussona. Stanowiła ona pierwszą część podręcznika poetyki i zatytułowana była Gyliaginning. Sturlusson zapisał w niej informacje na temat mitologii nordyckiej. Z racji wyżej wspomnianego podobieństwa biskup stwierdził, że znalezione teksty muszą być starszą wersją tego, co zawarto w Eddzie Młodszej. Według biskupa teksty Eddy Poetyckiej musiały zostać zebrane przez Sæmundra Sigfússona, islandzkiego uczonego i duchownego, który miał posiadać tak rozległą wiedzę, że przypisywano jej czarnoksięskie pochodzenie.

Edda Poetycka jako utwór literacki

Edda jest napisana w całości wierszem, niemniej jednak znajduje się w niej wiele rozległych wstawek prozatorskich. Nie wiadomo, czy dodali je autorzy czy są one starsze niż część poetycka. Twórcy tekstów pozostają anonimowi. Przypuszcza się, że najstarsze utwory zostały napisane przez norweskich autorów. Dalsze pisali Islandczycy, którzy słynęli z dużej liczby wybitnych skaldów i historiografów.
Edda posiada trzy rodzaje metrume: fornyrdislag, ljódaháttr i málaháttr. Napisana jest językiem synkopowym, co pozwala przypuszczać, że pierwsze teksty być może zaczęły powstawać już od ok. 600 roku. Problem datacji wywoływał wiele sporów, trudno jest jednoznacznie ocenić czas powstania tekstów.
Istnieje wiele teorii co do etymologii nazwy. We wstępie do polskiego tłumaczenia, wydanego przez Ossolineum, podano trzy najbardziej prawdopodobnej hipotezy. Według pierwszej tytuł wywodzi się od Oddi – szkoły założonej przez Sæmundra Sigfússona, odziedziczonej przez jego wnuka. Stanowiła ona centrum życia politycznego i kulturalnego. Uczono w niej różnych mnemotechnik, które miały pomóc w zapamiętaniu ogromnego materiału tradycji ustnej. Sturluson trafił do niej w wieku lat trzech. Inna hipoteza wywodzi słowo Edda od islandzkiego odr oznaczającego twórczość i poezję, a w wersji przymiotnikowej szalonego. Jeszcze inni uważają, że genezy należy szukać w imieniu jednej z bohaterek tekstów – ubogiej kmiotki Eddy, którą odwiedził bóg Rig i zapewnił jej bardzo liczny ród. Jej imię znaczy "prababka", nazywana była Pierwszą Matką.

Co zawiera Edda Poetycka?

Pieśni zawarte w Eddzie można podzielić na dwie grupy tematyczne. Pierwsza z nich to utwory o bogach. Znajdują się się tam m.in.:

• Völuspá zawiera monolog wieszczki Wölwy, która opowiada Odynowi o stworzeniu świata, początku istnienia bogów, olbrzymów i innych istot, złotym wieku, kłótniach między bogami a olbrzymami, przygotowaniach do Ragnaröku. To ten tekst daje najbogatszy obraz mitologii nordyckiej.
• Hávamá, czyli Pieśń Najwyższego skupia się na postaci boga mądrości Odyna. Pierwsze cztery utwory zawierają pouczenia i sentencje Odyna – rzucają one wiele światła na warunki życia, zwyczaje i problemy północnych Germanów. Piąta i szósta część skupia się na działaniach, które podjął Odyn w celu uzyskania wiedzy oraz mocach, które dzięki temu otrzymał.
• Rígsþula opowiada o początkach porządku społecznego i utworzeniu się hierarchii, a także o genezie urzędu królewskiego, jako pochodzącego od bogów. Ponadto utwór ten zawiera opowieści o przygodach karłów, olbrzymów i bogów.

Drugą grupą tematyczną są pieśni o bohaterach i ich wyczynach. W dużej mierze czerpią one z autentycznych wydarzeń historycznych, takich jak: wędrówki ludów, powstawanie nowych państw czy wielkie bitwy.

Znaczenie Eddy

Edda Poetycka wraz z późniejszą Eddą Prozaicką są właściwie jedynymi pisanymi źródłami naszej wiedzy o nordyckich wierzeniach i kulturze. Wyłania się z niej ciekawy obraz bogów, którzy są bardzo podobni do ludzi – posiadają takie same słabości, często posługują się podstępem, oszustwem albo sprytem. Nie są ani wiecznie młodzi, ani nieśmiertelni, ani wszechmocni – swoje nadnaturalne moce muszą zdobywać, często kosztem jakiegoś poświęcenia. Najbardziej znanym przykładem jest bóg Odyn, który zdobycie ogromnej wiedzy okupił utratą oka oraz zawiśnięciem przez okres 9 dni na świętym drzewie Yggdrasil, które stanowiło oś świata. Z Eddy wyłania się też wiara w reinkarnację oraz bardzo silny fatalizm – północni Germanie wierzyli w przeznaczenie, którego żadną drogą nie da się uniknąć, stąd jedynym wyjściem była akceptacja i przygotowanie na jego nadejście. Przyszłość rysowała się w ponurych barwach – istnienie świata miał zakończyć Ragnarök, czyli kosmiczna zagłada wszystkiego. Edda jednak dawała nadzieję na to, że po tej katastrofie nastąpi odrodzenie. Miedzy innymi ten fakt skłaniał badaczy do twierdzenia, że obraz nordyckich wierzeń został w Eddzie zniekształcony przez wpływy chrześcijańskie. Pierwotna mitologia miała bowiem być o wiele bardziej ponura i nie przewidywać niczego po końcu świata. Postacią nie pasującą do panteonu bogów jest Baldr – młody bóg, kochany przez wszystkich i jako jedyny nie posiadający żadnej skazy. Według niektórych na ukształtowanie się jego wpływ miała postać Chrystusa.
Edda daje także wyobrażenie o wartościach wyznawanych przez ludy nordyckie. Były nimi przede wszystkim odwaga, waleczność, niezłomność, hart ducha. Odznaczali się nimi nie tylko mężczyźni, ale i kobiety. Niezwykłą rolę odgrywał ród, wobec którego obowiązywała bezwzględna lojalność, co często pociągało za sobą obowiązek pomsty krwi. Popularną formą przymierza między ludźmi było zawieranie braterstwa krwi.

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Noc Walpurgii- Noc ciemności
• >> „Tak” znaczy „nie”, czyli kilka słów o europejskich dziwactwach
• >> Co nowego o Islandii?

• TAGI:
• Codex Regius
• ,
• Edda Młodsza
• ,
• Edda Poetycka
• ,
• Edda Prozaiczna
• ,
• Edda Starsza
• ,
• literatura islandzka
• ,
• mitologia nordycka
• ,
• skaldowie
• ,
• Snorri Sturlusson
 
• KRAJE:
• Islandia