Walka z terroryzmem w UE w latach 1992 - 2001 w aspekcie prawnym

Traktaty z Maastricht, Amsterdamu i Nicei w świetle walki z terroryzmem

Traktat z Maastricht powołujący Unię Europejską z 1992 roku zakładał trójfilarową strukturę nowo powstałej organizacji. Zwalczanie i przeciwdziałanie przestępczości zaliczono do III filaru, nazwanego Wymiarem Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych. Znalazła się tam także walka z terroryzmem. Państwa członkowskie, wg traktatu, powinny skupić się na aktywnym zwalczaniu przestępczości zorganizowanej, zwłaszcza terroryzmu, handlu ludźmi i przestępstw przeciwko dzieciom, nielegalnego handlu narkotykami(…). Terroryzm został więc wymieniony jako jedno z głównych zagrożeń bezpieczeństwa w Unii Europejskiej. Współdziałanie państw członkowskich miało objąć kooperację wszystkich organów w państwach ze szczególnym naciskiem na policję oraz służby celne i sądy oraz współpracę w ramach Europejskiego Urzędu Policji (Europolu).
Kolejnym traktatem wydanym przez UE był Traktat Amsterdamski z 1997 roku. Działania w zwalczaniu terroryzmu pozostały nadal w obrębie III filaru i traktowano je jako element walki z przestępczością zorganizowaną. W traktacie znalazł się zapis, że Unia dąży do zapewnienia obywatelom wysokiego poziomu bezpieczeństwa w ramach obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Rozszerzono współpracę antyterrorystyczną również na współdziałanie sądów w sprawach karnych.
Do Traktatu Amsterdamskiego dołączono protokół dotyczący dorobku prawnego Schengen oraz protokół w sprawie azylu, którego zadaniem było zapobieganie wykorzystywaniu azylu przez przestępców, w tym terrorystów. Traktat powołał m.in. grupę roboczą ds. Terroryzmu (TWP), która zajmowała się tworzeniem raportów o bieżących działaniach podejmowanych w zwalczaniu terroryzmu oraz gromadzeniem danych na ten temat.
Bardzo istotnym dla kształtu III filaru był szczyt Rady Unii Europejskiej w październiku 1999 roku w Tampere. Zapowiedziano wówczas lepszą koordynację działań m.in. na rzecz walki z terroryzmem, koncentrując prace Grupy Roboczej ds. Terroryzmu w zakresie problematyki finansowania aktów terrorystycznych na terytorium UE. Podkreślono także konieczność wzmocnienia współpracy z Europejskim Urzędem Policji oraz walki z rozpowszechnianiem terroryzmu w Internecie. Opracowano także tzw. Agendę Tampere, która była nakierowana na polityczne i prawne środki zwalczania terroryzmu.
3 maja 2000 roku została przyjęta strategia zapobiegania i zwalczania przestępczości zorganizowanej na progu nowego millennium, wg której miały zostać podjęte kroki prawne wymierzone w przestępstwa powiązane z terroryzmem.
Traktat nicejski z 2000 roku zakładał m.in. utworzenie Europejskiej Sieci Sądowej i Europejskiego Wydziału Współpracy Sądowej (Eurojust), co było realizacją postanowień szczytu z Tampere z 1999 roku.

Działania w I i II filarze Unii Europejskiej

Unia Europejska prowadzi walkę z terroryzmem także w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. W ramach II filaru, państwa członkowskie współpracują poprzez podejmowanie wspólnych strategii, działań i stanowisk także wobec kluczowych regionów świata w kontekście zwalczania terroryzmu. Powinny one prezentować zgodne stanowiska na forum organizacji międzynarodowych.
We wrześniu 1999 roku z inicjatywy Francji i Wielkiej Brytanii opracowano plan działania zakładający solidarną walkę z terroryzmem podejmowaną przez wszystkie państwa ONZ. 9 grudnia 1999 roku podpisano Konwencję w Sprawie Zwalczania Finansowania Terroryzmu. Była ona wyrazem świadomości tych państw, że finansowanie terroryzmu jest jedną z przyczyn jego stałego rozwoju i tylko pozbawienie terrorystów środków finansowych może przynieść zwiększenie skuteczności walki z nimi.

Przy okazji aktów terrorystycznych, państwa UE przyjmują wspólne stanowiska lub deklaracje, w których nawołują do zdecydowanego ukrócania praktyk sprzyjających rozwojowi terroryzmu. Unia zawiera także, obok umów multilateralnych w ramach organizacji, umowy bilateralne. W 1997 i 1999 roku opracowano programy współpracy z Autonomią Palestyńską. Znaczące znaczenie mają także stosunki UE - Stany Zjednoczone, w ramach których opracowano Agendę Transatlantycką w 1995 roku oraz Wspólny Plan Działania w 1996 roku.
Francja, Wielka Brytania, Włochy i Niemcy są członkami Grupy G-8 i od 1995 roku biorą udział konferencjach ministerialnych Grupy, poświęconych walce z terroryzmem. Wymieniają informacje o terrorystach i grupach, w których oni działają oraz opracowują plany dotyczące walką z handem bronią oraz narkotykami. Spotkania te mogą przyczynić się do wypracowania skutecznych metod antyterrorystycznych.

Zwalczanie terroryzmu odbywa się także w ramach I filaru UE i wywodzi się z prawa pierwotnego. Dotyczy prania brudnych pieniędzy, handlu bronią i nakładania sankcji gospodarczych. W 1997 roku Rada UE opracowała Kodeks Postępowania z kwestii Eksportu Broni.

Aktywność w ramach III filaru UE

Pierwszym znaczącym dokumentem o charakterze politycznym, przyjętym na forum UE była Deklaracja z 30 listopada 1993 roku dotycząca finansowania terroryzmu. Zakładała ona współpracę między policją i organami sądowymi państw członkowskich na polu wymiany informacji o finansowaniu działań terrorystycznych. Kolejnym ważnym aktem politycznym była tzw. Deklaracja z La Gomera przyjęta 9 listopada 1995 roku przez ministrów sprawiedliwości i spraw wewnętrznych państw członkowskich. Wezwali oni do skuteczniejszej współpracy organów sądowych i policji, głównie w dziedzinie wymiany informacji o grupach terrorystycznych, źródłach ich finansowania, zaopatrywania w broń i powiązanych z nimi terrorystami. Planowano usprawnić współpracę organów sądowych w państwach członkowskich, by w jak najkrótszym czasie dochodziło do skazywania osób, które popełniły przestępstwo o charakterze terrorystycznym. Skupiono się także na skuteczniejszym wykorzystywaniu instytucji ekstradycji prawa międzynarodowego.
27 września 1996 roku wydano konwencję ekstradycyjną między państwami Unii Europejskiej, która określała warunki, na jakich może dojść do jej zastosowania.
Rada UE przyjęła 15 października 1996 roku Wspólne działanie nr 96/610/WSiSW, które zakładało utworzenie rejestru danych, z którego miały korzystać państwa członkowskie walczące z terroryzmem. Miał on usprawnić prowadzenie tej walki i przyczynić się do ściślejszej kooperacji państw.
Kolejnym dokumentem wydanym przez UE w omawianej kwestii było Wspólne działanie Rady UE z 21 grudnia 1998 roku. Uznano w nim terroryzm jako jedną z form przestępczości zorganizowanej oraz zakładano pociągnięcie do odpowiedzialności karnej zarówno osoby fizyczne, jak i prawne.
9 grudnia 1999 roku Rada UE wydała fakultatywne zalecenie traktujące o konieczności zwalczania finansowania działalności grup terrorystycznych, które prowadzą działalność na terytorium więcej niż jednego państwa członkowskiego UE.
29 maja 2000 roku wydano kolejną konwencję, o wzajemnej pomocy w sprawach karnych. Miała ona stanowić uzupełnienie konwencji Rady Europy z 1959 roku oraz Konwencji Wykonawczej Schengen z 1990 roku. Działania UE w omawianej tematyce w ramach III filaru były nieregularne i miały często charakter deklaratywny, co ograniczało ich skuteczność.

Powołanie Europejskiego Urzędu Policji

Niezwykle ważnym momentem w walce z międzynarodową przestępczością zorganizowaną było powołanie Europejskiego Urzędu Policji (Europolu).
Podczas szczytu Rady Europejskiej 29 października 1993 roku potwierdzono utworzenie Europolu z siedzibą w Hadze, a 2 lipca 1993 roku ministrowie z państw członkowskich zawarli w Kopenhadze porozumienie w sprawie utworzenia Europejskiej Jednostki Policyjnej do spraw Zwalczania Przestępczości Narkotykowej (EDU) z siedzibą w Hadze. Jednostka skupiała się jedynie na gromadzeniu i wymianie informacji dotyczących, m.in. prania brudnych pieniędzy, handlu ludźmi, nielegalnego handlu samochodami oraz nielegalnej imigracji. Przestępstwa te w pośredni sposób mogły być związane z działalnością grup terrorystycznych, których członkowie mogą posiadać pieniądze z nielegalnych źródeł i nielegalnie przekraczać granice państw członkowskich. Zadania EDU były podobne do zadań przyszłego Europolu dlatego jednostka ta jest uważana za prekursora Europejskiego Urzędu Policji. Urząd ten powołano 26 lipca 1995 roku w Cannes. Oficjalny początek jego działalności nastąpił 1 października 1998 roku. Zwiększanie bezpieczeństwa międzynarodowego poprzez zapobieganie aktom terroryzmu, handlu narkotykami i innych przestępstw o charakterze międzynarodowym występujących na terytorium co najmniej dwóch państw członkowskich, to główne zadania Europolu. Może on prowadzić dochodzenia, m.in. w sprawach porwań i przetrzymywania zakładników. Nie posiadał jednak uprawnień wykonawczych. Dodatkowe kompetencje przyznano mu dopiero w Traktacie Amsterdamskim, na podstawie którego Urząd ten miał prowadzić współpracę operacyjną z organami ścigania państw UE, w zakresie zapobiegania, wykrywania i procesowego dokumentowania przestępstw kryminalnych.

W ramach Europolu funkcjonują dwie jednostki zajmujące się zwalczaniem terroryzmu: Counter Terrorism Unit (CTU) oraz Counter Terrorism Task Force (CTTF) oraz dwa Pliki Analityczne (AWF - Analisys Work File) zbierające informacje dotyczące zjawiska terroryzmu.

Na podstawie:
www.terroryzm.pl
K. Wiaderny-Bidzińska, Polityczna integracja Europy Zachodniej, Toruń-Warszawa 2000
B. Gaziński, Unia Europejska wczoraj-dziś-jutro, Olsztyn 1998,
D. Szlachter, Walka z terroryzmem w Unii Europejskiej- nowy impuls, Toruń 2006,
K. Liedel, Zwalczanie terroryzmu lotniczego. Aspekty prawno-międzynarodowe, Warszawa 2003,
A. Gruszczak, Unia Europejska wobec przestępczości, Kraków 2002

Zapraszamy również do lektury artykułu: Zwalczanie terroryzmu w Unii Europejskiej w latach 1975 -1986

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Europejski Plan Odbudowy Gospodarczej - bliżej wyjścia z kryzysu?
• >> Strategia Lizbońska - liberalizacja telekomunikacji i polityki transportowej
• >> Staż dziennikarski w Parlamencie Europejskim
• >> Studia europejskie na najwyższym poziomie - Kolegium Europejskie

• TAGI:
• europejski urząd policji
• ,
• europol
• ,
• finansowanie terroryzmu
• ,
• handel bronią
• ,
• strefa Schengen
• ,
• terroryzm międzynarodowy
• ,
• traktat z Amsterdamu
• ,
• Traktat z Maastricht
• ,
• Traktat z Nicei
• ,
• Unia Europejska
• ,
• walka z terroryzmem
 
• KRAJE:
• Unia Europejska