Konflikt cypryski cz. II
| 18.12.2010 | Autor: Marta Małota | [ 0 komentarzy ] |
Zamek w Kyrenii, obecnie w tureckiej części wyspy
Źródło: Wikimedia Commons
Konflikt cypryjski - podział wyspy na część grecką i turecką
Źródło: Wikimedia Commons
- Wybierasz się na Cypr?
- Zarezerwuj hotel na Cyprze
- Wynajmij samochód na Cyprze
Konflikt cypryjski pomiędzy greckimi i tureckimi mieszkańcami wyspy, toczy się już od wielu lat. Pomimo licznych prób rozwiązania sporu, nie widać jak na razie możliwości jego zakończenia.
Podział wyspy
Niepodległość zamiast przynieść zakończenie konfliktu, jeszcze bardziej go zaostrzyła. Cały czas toczyły się walki pomiędzy EOKA i VOLKAN-em. W 1963 roku Makarios podjął próbę zmiany konstytucji i pozbawienia Turków przyznanym im praw. Zaostrzyło to konflikt jeszcze bardziej. Wielka Brytania mająca konstytucyjne prawo do interwencji w razie zagrożenia pokoju, wymusiła zawieszenie broni. Ustanowiona została tzw. zielona linia, która podzieliła wyspę na dwie części. W tym samym roku Rada Bezpieczeństwa ONZ zdecydowała się na wysłanie na wyspę sił pokojowych – UNFICYP, które stacjonują tam do dziś. Wiele zmienił przewrót wojskowy, który miał miejsce w Grecji w 1967 roku. Makarios podejrzewał rządzącą wtedy juntę wojskową o porozumiewanie się w sprawie wyspy z Turcją za jego plecami.
Konflikt cypryjski i jego przebieg
Konflikt na linii Nikozja – Ateny zaostrzał się. Rząd grecki doprowadził do zamachu stanu i obalenia Makariosa 2 lipca 1974 roku. Nowym prezydentem został Nikos Sampson. W reakcji na przewrót, Turcja przeprowadziła 20 lipca inwazję na wyspę. Rząd grecki nie mógł na to zareagować ze względu na naciski ze strony Stanów Zjednoczonych, które oświadczyły, że każda agresja przeciw Turcji pociągnie za sobą amerykańska reakcję zbrojną. Sprawa była wyjątkowo skomplikowana ze względu na to, że zarówno Turcja jak i Grecja były członkami NATO. Jednak USA zdecydowały się poprzeć Turcją, która ze względów strategicznych była ważniejszym sojusznikiem. Spowodowało to wycofanie się Grecji z wojskowych struktur sojuszu. 22 sierpnia uzgodniono zawieszenie broni. Sampson zrezygnował ze stanowiska, na którym zastąpił go Glakos Klerides. 12 sierpnia Turcja wysunęła żądanie podziału wyspy, zgodnie z konkurencyjną wobec enosis, ideą taksim. Wywołało to gwałtowny sprzeciw Greków i wznowienie walk. W ciągu dwóch dni Turcy podbili jedną trzecia terytorium wyspy. 13 sierpnia ponownie podpisano zawieszenie broni, na mocy którego podzielono wyspę wzdłuż tzw. linii Attyli.
W grudniu 1974 roku na wyspę powrócił Makarios i objął ponownie fotel prezydenta. Od 1974 roku trwały również negocjacje turecko-greckie, ale nie przyniosły one żadnych rezultatów. 15 sierpnia 1983 roku północna część wyspy, okupowana przez Turcję, ogłosiła niepodległość pod nazwą Tureckiej Republiki Cypru Północnego. Na czele państwa stanął Rauf Denktasz. Do dziś stacjonują tam wojska turecki. Ogłoszenie niepodległości zostało potępione przez Radę Bezpieczeństwa ONZ
Skutki inwazji tureckiej i podziału wyspy
Okupacja turecka objęła 36% powierzchni wyspy, na której znajduje się 70% bogactw naturalnych, w tym głównie złoża miedzi i chromu. Jednak inwazja i późniejszy podział najbardziej dotknął zwykłych mieszkańców. W 1981 roku powstał Komitet Osób Zaginionych, który zajmuje się poszukiwaniem jakichkolwiek śladów po 1500 zaginionych w czasie inwazji tureckiej. Wielkim problem stała się również sprawa uchodźców greckich z północnej części wyspy. Ok. 180 tysięcy ludzi zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów i przeniesienia się na południe. Nie otrzymali oni żadnych odszkodowań, a ich ewentualny powrót na dawne ziemie jest jednym z istotniejszych problemów uniemożliwiających porozumienie między dwoma częściami państwa. Problem jest również kolonizacja turecka, której rozmiary szacuje się na 115 tys. osób. Zniszczone zostały również liczne zabytki znajdujące się na północy. Podział przyniósł negatywne skutki gospodarcze. W latach siedemdziesiątych Cypr był bardzo prężnie rozwijającym się państwem, pomimo konfliktów wewnętrznych. Duże znaczenie miała turystyka, która przynosiła państwu bardzo duże zyski. Podział wyspy zahamował rozwój gospodarczy. Republice Cypryjskiej, w dużej mierze dzięki wsparciu Zachodu, udało się podnieść i dziś jest jedną z bardziej rozwiniętych gospodarek, o wysokim PKB per capita. Cypr Północny jest natomiast zacofany i izolowany przez społeczność międzynarodową. Utrzymuje kontakty tylko z Turcją, która de facto finansuje utrzymanie tego quasi państwa.
Próby porozumienia
Od podziału wyspy, cały czas podejmowane są próby porozumienia. Jednak nie ma większych widocznych wyników tych rozmów. Wiele zależy od aktualnych nastrojów politycznych wśród społeczeństwa i elit rządzących, zarówno na Cyprze jak i w Turcji. Zawarte zostały pewne porozumienia dotyczące wymiany informacji na temat osób zaginionych. W lipcu 1997 roku Rauf Denktasz i Glafcos Clerides podpisali porozumienie o wymianie tych informacji. Na mocy tego porozumienia powołani zostali specjalni przedstawiciele ds. informacji. W 2000 roku Republika Cypryjska przedstawiła oficjalną listę osób zaginionych, to samo zrobił w 2003 roku rząd Cypru Północnego, przedstawiając listę tureckich zaginionych. Brak jest jednak jakiegokolwiek porozumienia politycznego. Ostatnim proponowanym kompleksowym rozwiązaniem był Plan Annana. Zakładał on zjednoczenie wyspy w postaci związku państw. Na jego czele miałaby stać Rada Prezydencka z rotacyjnie wybieranym prezydentem. Pełniła by ona funkcje rządu, wybieranego przez Parlament, który składać się miał z Izby Deputowanych i Senatu. Plan ten został poddany pod głosowanie w referendum w obu częściach wyspy w kwietniu 2004 roku. 65 % mieszkańców części tureckiej opowiedziało się „za”, natomiast nie został on przyjęty w greckiej części, gdzie aż 75% mieszkańców było przeciw. Od czasu odrzucenia Planu Annana nie zostały zrobione żadne kroki w celu doprowadzenia do zjednoczenia wyspy. Wydaje się dziś to być bardzo odległe i w tej sytuacji mało realne.
Konflikt cypryjski a UE
Cypr stał się członkiem Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku. Wobec wspomnianego wcześniej niepowodzenia w sprawie zjednoczenia, do UE przystąpiła tylko Republika Cypryjska. Faktyczny podział wyspy spowodował wiele wątpliwości formalno- prawnych. Rząd Republiki Cypryjskiej nie uznał odłączenia się północnej części wyspy. Uznaje on, że na tych terenach ma miejsce okupacja turecka. Nie zmienione zostały zapisy z konstytucji z 1960 roku o jedności wyspy. W związku z tym do UE przyjęty został cały Cypr, jednak spod jurysdykcji wyłączone są tereny, uznane za znajdujące się pod okupacją turecką.
Zapraszamy do zapoznania się z pierwszą częścią artykułu: Konflikt cypryjski cz. I
