Konflikt cypryjski cz.I
| 16.12.2010 | Autor: Marta Małota | [ 0 komentarzy ] |
Flaga Republiki cypryjskiej
Źródło: Wikimedia Commons
Herb Republiki Cypryjskiej
Źródło: Wikimedia Commons
Zamek w Kyrenii, obecnie w tureckiej części wyspy
Źródło: Wikimedia Commons
- Wybierasz się na Cypr?
- Zarezerwuj hotel na Cyprze
- Wynajmij samochód na Cyprze
Od wielu lat na Cyprze toczy się konflikt pomiędzy jego greckimi i tureckimi mieszkańcami. Pomimo licznych prób rozwiązania tego sporu, nie widać jak na razie możliwości jego zakończenia.
Cypr położony w południowo-wschodniej części Morza Śródziemnego wydaję się być rajską wyspą, jednak od ponad 35 lat pozostaje podzielony na dwa państwa: Republikę Cypryjską, powszechnie uznanego przez społeczność międzynarodową członka ONZ i Unii Europejskiej oraz Turecką Republikę Cypru Północnego, uznawaną tylko przez Turcję i Organizację Konferencji Islamskiej. Od wielu lat podejmowane są próby zjednoczenia wyspy. Ostatnią z nich był Plan Annana z 2004 roku, którego niestety nie udało się wprowadzić.
Spór z całą mocą rozpoczął się tuż po nadaniu niepodległości Cyprowi przez Brytyjczyków. Jednak przyczyn konfliktu należy upatrywać zdecydowanie wcześniej. Cypr zamieszkiwany był przez Greków już od XII w. przed Chrystusem. W połowie VII wieku został najechany przez Arabów, następnie podbity przez Bizancjum, a od roku 1191 roku zajmowany był przez wypartych z Palestyny Krzyżowców. Pod koniec XVI wieku wyspa została zajęta przez Turcję i pozostawała pod jej władaniem, aż do 1878 roku, kiedy to Kongres Berliński ustanowił brytyjski zarząd. Cypr stał się jednak formalnie częścią Imperium Brytyjskiego w 1914 roku (oficjalnie potwierdzono to w traktacie z Lozanny w 1923). Brytyjczycy uznali oficjalnie wyspę za swoją kolonię i usytuowali tam dwie bazy wojskowe, w Dhekeli i Akritori.
Po ustanowieniu rządów brytyjskich, wśród greckiej ludności wyspy pojawiła się idea enosis, propagująca przyłączenie Cypru do Grecji. Nadzieje na połączenie zostały rozbudzone w pewien sposób przez samych Brytyjczyków, którzy za przystąpienie Grecji do koalicji antyhitlerowskiej zobowiązali się do zjednoczenia wyspy z Grecją. Jednak po zakończeniu wojny nie wracali oni już do tych koncepcji. Tymczasem na Cyprze grecki nacjonalizm stawał się coraz silniejszy. Jego rozkwit nastąpił, gdy arcybiskupem wyspy został Makarios III, wielki orędownik enosis. W dwa lata po jego nominacji, w roku 1952 powstała Narodowa Organizacja Greckich Bojowników (EOKA) pod przywództwem Georgisa Grivasa. Organizacja wspierana przez rząd grecki, prowadziła akcje terrorystyczne i sabotażowe przeciwko brytyjskiej administracji. Wielka Brytania podjęła próbę porozumienia się z Grivasem i mieszkańcami wyspy. W związku z wzajemnym blokowaniem się interesów greckich i tureckich mieszkańców wyspy, starania te jednak nie przyniosły rezultatu. Grecy chcieli niepodległości i w przyszłości połączenia z Grecją. Turcy natomiast optowali za pozostawienie spraw tak jak są, licząc na to, że w przyszłości uda się przyłączyć wyspę do Turcji. Brytyjczycy w związku z niepowodzeniem rozmów zaostrzyli swoją politykę na wyspie. W 1956 roku Makarios III został deportowany na Seszele, a Grivas zmuszony do ukrywania się w górach. Konflikt z nową siłą wybuchł w 1957 roku, po utworzeniu przez rząd turecki, za zgodą brytyjską, Organizacji Tureckiego Oporu (VOLKAN), na której czele stanął Rauf Denktasz.
Brytyjczycy zaniepokojeni rozwojem sytuacji na wyspie i toczącą się tam de facto wojną domową, usiłowali znaleźć rozwiązanie. Powstawały plany na temat przyszłości Cypru. Ostatecznie zdecydowano się na Plan Macmillana, mówiący o niepodległości. W 1959 roku, w Londynie podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Cypr stawał się niepodległym państwem. Przyjęto konstytucję, która stanowiła, że wyspa stała się republiką. Na czele państwa stał grecki prezydent, który sprawował władzę razem z tureckim wiceprezydentem. Ludność turecka otrzymała prawo weta wobec decyzji parlamentu i rządu . Ustalono również parytet Turków i Greków w wojsku i policji. W wyborach z 1959 roku prezydentem został Makarios, któremu pozwolono na powrót, zaś wiceprezydentem Fazil Kuczuk, zastąpiony już w 1960 roku przez Raufa Denktasza. Cypr uzyskał formalnie niepodległość 16 sierpnia 1960 roku.
Rys historyczny
Spór z całą mocą rozpoczął się tuż po nadaniu niepodległości Cyprowi przez Brytyjczyków. Jednak przyczyn konfliktu należy upatrywać zdecydowanie wcześniej. Cypr zamieszkiwany był przez Greków już od XII w. przed Chrystusem. W połowie VII wieku został najechany przez Arabów, następnie podbity przez Bizancjum, a od roku 1191 roku zajmowany był przez wypartych z Palestyny Krzyżowców. Pod koniec XVI wieku wyspa została zajęta przez Turcję i pozostawała pod jej władaniem, aż do 1878 roku, kiedy to Kongres Berliński ustanowił brytyjski zarząd. Cypr stał się jednak formalnie częścią Imperium Brytyjskiego w 1914 roku (oficjalnie potwierdzono to w traktacie z Lozanny w 1923). Brytyjczycy uznali oficjalnie wyspę za swoją kolonię i usytuowali tam dwie bazy wojskowe, w Dhekeli i Akritori.
Pod panowanie brytyjskim
Po ustanowieniu rządów brytyjskich, wśród greckiej ludności wyspy pojawiła się idea enosis, propagująca przyłączenie Cypru do Grecji. Nadzieje na połączenie zostały rozbudzone w pewien sposób przez samych Brytyjczyków, którzy za przystąpienie Grecji do koalicji antyhitlerowskiej zobowiązali się do zjednoczenia wyspy z Grecją. Jednak po zakończeniu wojny nie wracali oni już do tych koncepcji. Tymczasem na Cyprze grecki nacjonalizm stawał się coraz silniejszy. Jego rozkwit nastąpił, gdy arcybiskupem wyspy został Makarios III, wielki orędownik enosis. W dwa lata po jego nominacji, w roku 1952 powstała Narodowa Organizacja Greckich Bojowników (EOKA) pod przywództwem Georgisa Grivasa. Organizacja wspierana przez rząd grecki, prowadziła akcje terrorystyczne i sabotażowe przeciwko brytyjskiej administracji. Wielka Brytania podjęła próbę porozumienia się z Grivasem i mieszkańcami wyspy. W związku z wzajemnym blokowaniem się interesów greckich i tureckich mieszkańców wyspy, starania te jednak nie przyniosły rezultatu. Grecy chcieli niepodległości i w przyszłości połączenia z Grecją. Turcy natomiast optowali za pozostawienie spraw tak jak są, licząc na to, że w przyszłości uda się przyłączyć wyspę do Turcji. Brytyjczycy w związku z niepowodzeniem rozmów zaostrzyli swoją politykę na wyspie. W 1956 roku Makarios III został deportowany na Seszele, a Grivas zmuszony do ukrywania się w górach. Konflikt z nową siłą wybuchł w 1957 roku, po utworzeniu przez rząd turecki, za zgodą brytyjską, Organizacji Tureckiego Oporu (VOLKAN), na której czele stanął Rauf Denktasz.
Niepodległość
Brytyjczycy zaniepokojeni rozwojem sytuacji na wyspie i toczącą się tam de facto wojną domową, usiłowali znaleźć rozwiązanie. Powstawały plany na temat przyszłości Cypru. Ostatecznie zdecydowano się na Plan Macmillana, mówiący o niepodległości. W 1959 roku, w Londynie podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Cypr stawał się niepodległym państwem. Przyjęto konstytucję, która stanowiła, że wyspa stała się republiką. Na czele państwa stał grecki prezydent, który sprawował władzę razem z tureckim wiceprezydentem. Ludność turecka otrzymała prawo weta wobec decyzji parlamentu i rządu . Ustalono również parytet Turków i Greków w wojsku i policji. W wyborach z 1959 roku prezydentem został Makarios, któremu pozwolono na powrót, zaś wiceprezydentem Fazil Kuczuk, zastąpiony już w 1960 roku przez Raufa Denktasza. Cypr uzyskał formalnie niepodległość 16 sierpnia 1960 roku.
