Pamięci siedmiu z „Wujka” – wiersz odbity na powielaczu

Polskie wydawnictwa tzw. drugiego obiegu były fenomenem na skalę europejską. Co prawda we wszystkich krajach bloku wschodniego ukazywały się nielegalne wydawnictwa, jednak zjawisko to nigdzie nie osiągnęło takiej skali jak w PRL-u. Rozwój wydawnictw ukazujących się bez akceptacji cenzury rozpoczął się w drugiej połowie lat 70. XX w. wraz z powstaniem Komitetu Obrony Robotników oraz Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W krótkim czasie ukazało się kilkaset tytułów czasopism. Masowo wydawano również książki. Niezależna Oficyna Wydawnicza (NOWA) wydała w drugim obiegu przeszło 500 tytułów.

Podziemne drukarnie

Nakłady wydawnictw niezależnych były znacznie mniejsze niż publikacji oficjalnych. Ustępowały im również pod względem wizualnym. Wynikało to z licznych trudności, z którymi borykały się podziemne wydawnictwa. Aby cokolwiek wydrukować trzeba było zorganizować maszyny drukarskie, tusz i papier, których posiadanie było albo zabronione, albo ściśle kontrolowane. Potrzebne materiały wykradano z państwowych zakładów oraz przemycano zza zachodniej granicy. Oczywiście za działalność tego typu groziły poważne konsekwencje. Nielegalne drukarnie działały więc w ukryciu i często były przenoszone z miejsca na miejsce.

W okresie karnawału Solidarności

Drugi obieg w Polsce wyszedł z ukrycia wraz z powstaniem Solidarności. Swój biuletyn strajkowy drukował wówczas każdy większy zakład pracy, a podziemne wydawnictwa można było kupić na ulicy. Niestety swoboda ta skończyła się wraz z wprowadzeniem stanu wojennego, kiedy skonfiskowano sprzęt drukarski należący do Solidarności, zaś licznych działaczy internowano. Wydawnictwa podziemne przetrwały dotkliwe prześladowania, a w drugiej połowie lat 80. (głównie dzięki pomocy z państw Zachodniej Europy) rozszerzyły swoją działalność.

Drugi obieg ma swój niewątpliwy udział w przemianach, które zaszły w Europie Środkowo-Wschodniej. Kto wie, czy gdyby nie wysiłek tysięcy działających w konspiracji pisarzy, drukarzy i wydawców powstałaby wolna Polska. Z pewnością bez niezależnej prasy i dostępu do zakazanych przez władzę treści znacznie wolniej kształtowałoby się świadome społeczeństwo obywatelskie. Obecnie, gdy bez problemu możemy w naszych domach drukować dowolne teksty i korzystać bez żadnych ograniczeń z zasobów ogólnoświatowej sieci komputerowej, trudno nam uzmysłowić sobie jak wielką wartość stanowiły wówczas nielegalne druki.

Wiersz z szuflady

Rozmazane, wyblakłe, fioletowe litery na pożółkłej kartce stanowią świadectwo burzliwych wydarzeń z najnowszej historii Polski. Pod wpływem tragicznego w skutkach rozbicia strajku w kopalni „Wujek” nieznany mi autor napisał przejmujący wiersz. Ktoś go przepisał na maszynie, ktoś powielił, ktoś rozkolportował. Moi rodzice, tak jak pewnie wiele podobnych osób, przechowali go przez okres stanu wojennego, aż do dziś. Dlatego bardzo zdziwiło mnie i zaniepokoiło, że w Internecie nie znalazłem pełnego tekstu wiersza z mojej szuflady. Poczułem się w obowiązku wypełnić tę lukę, przepisać go i opublikować. Treść wiersza poniżej:

Pamięci siedmiu z „Wujka”

PIERWSZY

Patrz, a tamtej koszuli w kratę
Nie zdążyłam Ci nawet uprać –
była matka i ksiądz z parafii –
cielęcinę miałam na jutro

Święta idą – a wiesz, w Chorzowie
upatrzyłam dla Ciebie prezent –
takie czarne rękawiczki skórkowe –
O Jezu, Jezu - - - - -

DRUGI

Tę choinkę, co ją przyniosłeś
ubieraliśmy, Tato, sami.
Świeczki, bombki, anielskie włosy
- w telewizji już podawali -

Jedna bombka trochę się stłukła
tuż przy czubku, prawie nie widać
w szkole ferie, a u nas smutno –
dziś wigilia

Zygmunt pytał, czy Cię bolało,
ale on jest przecież maleńki
Mama potem bardzo płakała –
Dla Ciebie też są prezenty.

TRZECI

Synku, kto Cię zastrzelił?
Jak to wszystko się stało?
W kopalni nie powiedzieli,
Chociaż chodziłam, pytałam...

Sąsiadki wpadną na chwilę
Posiedzą, trochę popłaczą
Synku, gdybym tam była...
Za co ?!?

CZWARTY

Było nas dwoje i ogromny świat,
Nasza zielona podróż w zakochanie
Wiosna – pamiętasz? - Kaczeńce i wiatr
Jesień – te suche liście pod stopami

Biegłam z innymi, innymi, innymi,
Przez śnieg mielony ciężarem gąsienic
W przedzie kobiety krzyczały „zabili”
Potem ta krew, krew, tyle krwi na ziemi –

Łapałam oddech oparta o ścianę,
Ludzie śpiewali „...póki my żyjemy...” –
Zauważyłam Twój wełniany szalik –
Obok żołnierze poprawiali hełmy.

PIĄTY

Twardy byłeś, Synku, we mnie się wdałeś,
Już my tacy z dziada, pradziada,
Twoi bracia przyszli, nic nie gadali –
O czym tu gadać.

Tylko Matka – wiesz jak to ona –
Popłakuje w kuchni przy płycie,
Że mordercy, że zastrzelony
Że Ty teraz na wiecznej szychcie...

-„Cicho,” mówię, stało się, nie becz
Czas na kolację
Syn Ci lampę zapalił w niebie
Patrz, jaka jasna.

SZÓSTY

Teraz jestem w nowej jednostce
Mieliśmy tu przysięgę
Co dzień służby, patrole w nocy
Stan wojenny.

Piszę, bo czytałem w „Żołnierzu”
Że kopalnia „Wujek”... no, wtedy ...
Ja co prawda nie bardzo wierzę,
Ale boję się jakiej biedy...

Jakby co, uważajcie na Zenka
On jest z „Wujka” – niech nie rozrabia
Pora teraz cholernie ciężka,
głupio byłoby dać się zabić.

SIÓDMY

Pietrek, toś Ty taki kolega?
Jak to jest, powiedz
że Cię nieść do karetki trzeba
z kulą w głowie?

Pietrek, słuchaj, co to za Polska
Co strzela do nas?
Mówią, że to nie wojsko –
Chryste, śnieg cały czerwony

Jak ja twojej popatrzę w oczy
Pietrek! co powiem?
- „W kopalni dzisiejszej nocy
wzrosło wydobycie dobowe” –

(tekst przepisany z ulotki z drugiego obiegu, z poprawionymi literówkami, z zachowaniem w miarę możliwości oryginalnej interpunkcji)

Źródło:
archiwum domowe
tekst wiersza zamieściłem również w serwisie www.eioba.pl

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Jerzy Buzek - od premiera RP do przewodniczącego PE
• >> Logo i bączek - polskie symbole Prezydencji w Radzie UE
• >> Lwów – Królewskie Miasto pogranicza
• >> „Końska dawka przygody” - Łódzki Szlak Konny

• TAGI:
• drugi obieg
• ,
• kopalnia
• ,
• kopalnia wujek
• ,
• powielacz
• ,
• solidarność
• ,
• stan wojenny
 
• KRAJE:
• Polska