Twoja Europa - Praca i Studia za granicą oraz Unia Europejska

Pamięci siedmiu z „Wujka” – wiersz odbity na powielaczu

05.09.2010 Autor: Jan Bolanowski[ 0 komentarzy ]
odbitka powielaczowa z tekstem wiersza

odbitka powielaczowa z tekstem wiersza
Źródło: fot. Jan Bolanowski

Krzyż upamiętniający górników zamordowanych w kopalni

Krzyż upamiętniający górników zamordowanych w kopalni "Wujek"
Źródło: Wiki Media

W archiwum domowym znalazłem wydrukowany na denaturatowym powielaczu tekst rozprowadzanego w drugim obiegu wiersza. Nielegalne wydawnictwa były istotną częścią działań opozycji demokratycznej w PRL.

Polskie wydawnictwa tzw. drugiego obiegu były fenomenem na skalę europejską. Co prawda we wszystkich krajach bloku wschodniego ukazywały się nielegalne wydawnictwa, jednak zjawisko to nigdzie nie osiągnęło takiej skali jak w PRL-u. Rozwój wydawnictw ukazujących się bez akceptacji cenzury rozpoczął się w drugiej połowie lat 70. XX w. wraz z powstaniem Komitetu Obrony Robotników oraz Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela. W krótkim czasie ukazało się kilkaset tytułów czasopism. Masowo wydawano również książki. Niezależna Oficyna Wydawnicza (NOWA) wydała w drugim obiegu przeszło 500 tytułów.

Podziemne drukarnie


Nakłady wydawnictw niezależnych były znacznie mniejsze niż publikacji oficjalnych. Ustępowały im również pod względem wizualnym. Wynikało to z licznych trudności, z którymi borykały się podziemne wydawnictwa. Aby cokolwiek wydrukować trzeba było zorganizować maszyny drukarskie, tusz i papier, których posiadanie było albo zabronione, albo ściśle kontrolowane. Potrzebne materiały wykradano z państwowych zakładów oraz przemycano zza zachodniej granicy. Oczywiście za działalność tego typu groziły poważne konsekwencje. Nielegalne drukarnie działały więc w ukryciu i często były przenoszone z miejsca na miejsce.

W okresie karnawału Solidarności


Drugi obieg w Polsce wyszedł z ukrycia wraz z powstaniem Solidarności. Swój biuletyn strajkowy drukował wówczas każdy większy zakład pracy, a podziemne wydawnictwa można było kupić na ulicy. Niestety swoboda ta skończyła się wraz z wprowadzeniem stanu wojennego, kiedy skonfiskowano sprzęt drukarski należący do Solidarności, zaś licznych działaczy internowano. Wydawnictwa podziemne przetrwały dotkliwe prześladowania, a w drugiej połowie lat 80. (głównie dzięki pomocy z państw Zachodniej Europy) rozszerzyły swoją działalność.

Drugi obieg ma swój niewątpliwy udział w przemianach, które zaszły w Europie Środkowo-Wschodniej. Kto wie, czy gdyby nie wysiłek tysięcy działających w konspiracji pisarzy, drukarzy i wydawców powstałaby wolna Polska. Z pewnością bez niezależnej prasy i dostępu do zakazanych przez władzę treści znacznie wolniej kształtowałoby się świadome społeczeństwo obywatelskie. Obecnie, gdy bez problemu możemy w naszych domach drukować dowolne teksty i korzystać bez żadnych ograniczeń z zasobów ogólnoświatowej sieci komputerowej, trudno nam uzmysłowić sobie jak wielką wartość stanowiły wówczas nielegalne druki.

Wiersz z szuflady


Rozmazane, wyblakłe, fioletowe litery na pożółkłej kartce stanowią świadectwo burzliwych wydarzeń z najnowszej historii Polski. Pod wpływem tragicznego w skutkach rozbicia strajku w kopalni „Wujek” nieznany mi autor napisał przejmujący wiersz. Ktoś go przepisał na maszynie, ktoś powielił, ktoś rozkolportował. Moi rodzice, tak jak pewnie wiele podobnych osób, przechowali go przez okres stanu wojennego, aż do dziś. Dlatego bardzo zdziwiło mnie i zaniepokoiło, że w Internecie nie znalazłem pełnego tekstu wiersza z mojej szuflady. Poczułem się w obowiązku wypełnić tę lukę, przepisać go i opublikować. Treść wiersza poniżej:


Pamięci siedmiu z „Wujka”



PIERWSZY



Patrz, a tamtej koszuli w kratę
Nie zdążyłam Ci nawet uprać –
była matka i ksiądz z parafii –
cielęcinę miałam na jutro

Święta idą – a wiesz, w Chorzowie
upatrzyłam dla Ciebie prezent –
takie czarne rękawiczki skórkowe –
O Jezu, Jezu - - - - -

DRUGI



Tę choinkę, co ją przyniosłeś
ubieraliśmy, Tato, sami.
Świeczki, bombki, anielskie włosy
- w telewizji już podawali -

Jedna bombka trochę się stłukła
tuż przy czubku, prawie nie widać
w szkole ferie, a u nas smutno –
dziś wigilia

Zygmunt pytał, czy Cię bolało,
ale on jest przecież maleńki
Mama potem bardzo płakała –
Dla Ciebie też są prezenty.

TRZECI



Synku, kto Cię zastrzelił?
Jak to wszystko się stało?
W kopalni nie powiedzieli,
Chociaż chodziłam, pytałam...

Sąsiadki wpadną na chwilę
Posiedzą, trochę popłaczą
Synku, gdybym tam była...
Za co ?!?

CZWARTY



Było nas dwoje i ogromny świat,
Nasza zielona podróż w zakochanie
Wiosna – pamiętasz? - Kaczeńce i wiatr
Jesień – te suche liście pod stopami

Biegłam z innymi, innymi, innymi,
Przez śnieg mielony ciężarem gąsienic
W przedzie kobiety krzyczały „zabili”
Potem ta krew, krew, tyle krwi na ziemi –

Łapałam oddech oparta o ścianę,
Ludzie śpiewali „...póki my żyjemy...” –
Zauważyłam Twój wełniany szalik –
Obok żołnierze poprawiali hełmy.

PIĄTY



Twardy byłeś, Synku, we mnie się wdałeś,
Już my tacy z dziada, pradziada,
Twoi bracia przyszli, nic nie gadali –
O czym tu gadać.

Tylko Matka – wiesz jak to ona –
Popłakuje w kuchni przy płycie,
Że mordercy, że zastrzelony
Że Ty teraz na wiecznej szychcie...

-„Cicho,” mówię, stało się, nie becz
Czas na kolację
Syn Ci lampę zapalił w niebie
Patrz, jaka jasna.

SZÓSTY



Teraz jestem w nowej jednostce
Mieliśmy tu przysięgę
Co dzień służby, patrole w nocy
Stan wojenny.

Piszę, bo czytałem w „Żołnierzu”
Że kopalnia „Wujek”... no, wtedy ...
Ja co prawda nie bardzo wierzę,
Ale boję się jakiej biedy...

Jakby co, uważajcie na Zenka
On jest z „Wujka” – niech nie rozrabia
Pora teraz cholernie ciężka,
głupio byłoby dać się zabić.

SIÓDMY



Pietrek, toś Ty taki kolega?
Jak to jest, powiedz
że Cię nieść do karetki trzeba
z kulą w głowie?

Pietrek, słuchaj, co to za Polska
Co strzela do nas?
Mówią, że to nie wojsko –
Chryste, śnieg cały czerwony

Jak ja twojej popatrzę w oczy
Pietrek! co powiem?
- „W kopalni dzisiejszej nocy
wzrosło wydobycie dobowe” –

(tekst przepisany z ulotki z drugiego obiegu, z poprawionymi literówkami, z zachowaniem w miarę możliwości oryginalnej interpunkcji)

Źródło:
archiwum domowe
tekst wiersza zamieściłem również w serwisie www.eioba.pl

...

Odsłon: 4766 | ranking >>


Komentarze Dodaj komentarz

Artykuł Pamięci siedmiu z „Wujka” – wiersz odbity na powielaczu nie został jeszcze skomentowany - bądź pierwszy!


Powiadamiaj mnie o nowych wypowiedziach do tego artykułu

Nie chcesz przepisywać tych słów? Zarejestruj się! (lub Zaloguj)


* pole obowiązkowe

-

Autor artykułu:

Jan Bolanowski Jan Bolanowski Wyślij wiadomość | Zaproś do znajomych
Więcej artykułów autora >>

- Dziennikarstwo obywatelskie - dołącz do redakcji

Wiadomości z Europy i UERSS Wiadomości z Europy

Inny świat czy popkulturowa wioska? Kultura Nowość Inny świat czy popkulturowa wioska?

Promocja Portugalii na Web Summit 2016 w Lizbonie

Wybory prezydenckie w USA - komentarze ekspertów

Komisja zaleca przedłużenie tymczasowych kontroli na granicach wewnętrznych

Sejm przyjął uchwałę w sprawie CETA

PiS nie poprze Donalda Tuska na drugą kadencję w Radzie Europejskiej

więcej wiadomości z Europy >>

-

Oferty pracy za granicąRSS z ofertami pracy za granicą

Oferty pracy za granicą - przycisk Dodaj ofertę pracy za granicą

Elektryk/Pomocnik elektryka (k/m) - instalacje wewnętrzne 08.10.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Emsland

Pracownik produkcji (k/m) - Dla par i singli! 08.10.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Haren(Ems)/Wietze

Pracownik produkcji (k/m) - Dla par i singli! 01.10.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Haren(Ems)/Wietze

Sprzątanie (k/m) - Praca od zaraz! 08.10.2020 Kraj: Niemcy Miasto: Lingen/Meppen/Haren

zobacz wszystkie oferty pracy >>

-

Szkolenia i kursy unijneRSS wydarzenia w Europie

Szkolenia unijne - banner Dodaj ofertę szkolenia

zobacz wszystkie oferty szkoleń >>

-

Forum europejskie - dyskusje...

Ogłoszenia wszelkiehttp://www.rankinglokat.eu Rankinglokat.eu pisze: Polecam również świetną stronę z ubezpieczeniami OC http://www.tanieoc.net >> 19.07.2018 11:28     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkieMonter rusztowań z uprawieniami IPF Sp. z o.o pisze: IPF Group specjalizuje się w rekrutacji i organizacji zatrudnienia na rynku krajowym >> 30.04.2018 15:26     Ogłoszenia wszelkie

Ogłoszenia wszelkiePolska przychodnia w Londynie pisze: Polecam polską przychodnię w Londynie - Fast Medica, to zespół znanych >> 06.04.2018 09:10     Ogłoszenia wszelkie

Studia i nauka za granicąBezpłatna polska szkoła, dla dzieci przebywających za granicą. Wojtek Kyzik pisze: Ciekawy program! >> 02.03.2018 13:22     Studia i nauka za granicą

Ogłoszenia wszelkieProgram do magazynu Wojtek Kyzik pisze: A wygląda to cenowo? >> 02.03.2018 13:22     Ogłoszenia wszelkie

więcej grup dyskusyjnych >>

-

Ostatnio komentowane

WHO będzie debatować nad dokładniejszymi regulacjami... WHO będzie debatować nad dokładniejszymi regulacjami... ArQGjvFP: EakJyUcLgqeBSz

Naukowcy donoszą: dziura ozonowa... QBRfkwdbHMyDOim: NTamhvjGzIQdZ

WHO będzie debatować nad dokładniejszymi... dUClvtXuJyf: yLGHwPZk

WHO będzie debatować nad dokładniejszymi... xaTXMZgRFBdnkY: lfKGDypV

-

Kalendarz wydarzeń RSS wydarzenia w Europie

więcej wydarzeń >>

-


Wszystkie

Wybierz kraj:

x
Cała Europa Unia Europejska Albania Andora Austria Belgia Białoruś Bośnia i Hercegowina Bułgaria Chorwacja Cypr Czarnogóra Czechy Dania Estonia Finlandia Francja Grecja Gruzja Hiszpania Holandia Irlandia Islandia Kazachstan Liechtenstein Litwa Łotwa Luksemburg Macedonia Malta Mołdawia Niemcy Norwegia Polska Portugalia Rosja Rumunia San Marino Serbia Słowacja Słowenia Szwajcaria Szwecja Turcja Ukraina Watykan Węgry Wielka Brytania Włochy