Albański sen o Unii Europejskiej

Gdyby zapytać kogokolwiek na ulicy z czym kojarzy mu się Albania, odpowiedzią byłoby zapewne wymowne milczenie... Kraj ten należy do „bałkańskiego kotła” jak Rumunia czy Bułgaria – i tak jak one należy do najbiedniejszych krajów Europy, które mają za sobą trudną historię i skomplikowaną sytuację geopolityczną. Ale Albania, to kraj ludzi dumnych i ambitnych, w którym zwykli ludzie chcą, by dołączył on do Unii Europejskiej. Pytanie na ile silni w swej determinacji będą decydenci z władz i czy mądrze wykorzystają okres negocjacji i przygotowań do ewentualnej akcesji czy też podzielą los Bułgarii?

Komunistyczne rządy spustoszyły kraj

Ponad 40-letni okres komunistycznych rządów Envera Hodży, realizującego chorą ideę samowystarczalnej gospodarki i konsekwentnie prowadzącego kraj do pełnej izolacji (w Europie XXw.!), pozostawił świeże do dziś blizny. Niemal całkowity brak przemysłu, infrastruktury drogowo-kolejowej a do tego szczątkowe rolnictwo, utrudniane dodatkowo górzystą rzeźbą terenu. Zamiast podstaw demokracji Hodża pozostawił swym rodakom 750 tysięcy nikomu niepotrzebnych bunkrów wartych 3 mld dolarów, które do dziś korodują. Do opisania większości dróg albańskich bardziej pasuje stwierdzenie, że jest to jedna wielka dziura, w której od czasu do czasu pojawia się asfalt, niż na odwrót. Pokonanie odcinka 130km między głównymi ośrodkami jak Korcza i Përmet zajmuje 4,5 godziny. A jest to przecież najbardziej newralgiczny punkt Albanii, który powinien być źródłem zainteresowania dla wielu inwestorów. Niestety w obecnych warunkach szybki i sprawny transport jest niemożliwy. Kolejna strategiczna droga ze Szkodry do Sarandy, czyli de facto trasa przelotowa z Czarnogóry do Grecji jest dopiero w budowie i to tylko dzięki finansowym wsparciu z funduszy unijnych.

Nie ma ani inwestycji ani turystów

Kraj ma też kłopoty z przyciągnięciem turystów. Podróż własnym autem to narażenie się na ryzyko kradzieży, która jest zjawiskiem powszechnym. Natomiast żaden lokalny odpowiednik PKS nie istnieje, o PKP nie wspominając. Większość kursujących środków transportu to busy pozostające w prywatnych rękach co bardziej przedsiębiorczych Albańczyków. Nie istnieją również rozkłady jazdy, wszystko funkcjonuje na zasadzie „jak się zapełni, to jedziemy”. Ale z drugiej strony nie czuć w Albańczykach frustracji z tego powodu, być może pogodzili się już z faktem, że podróż z miejsca A do B zajmuje wiele godzin, zresztą nikt tam się nie spieszy ani nie sprawia wrażenia jakby miał do czego.
W każdym, nawet najmniejszym mieście znajdzie się przynajmniej jedna kawiarnia otwarta skoro świt, już od ok. 5:30, w której co więcej, o tej porze siedzą już ludzie. W zasadzie sami mężczyźni, bo w Albanii jako kraju muzułmańskim, o dość dużej swobodzie, ale wciąż muzułmańskim, kobiety raczej nie uczestniczą w życiu publicznym czy towarzyskim. I ci mężczyźni tak od rana do późnego popołudnia przesiadują przy kawiarnianych stolikach sącząc swoje espresso, sącząc też kieliszek raki i paląc mocne papierosy i rozmawiając o życiu i przemijaniu. Samo niemalże nasuwa się pytanie: jakie w tym kraju jest nastawienie do pracy? Nawet z pieniędzmi z UE żadne drogi się same nie wybudują...

Dobro wspólne czyli niczyje

Kolejnym problemem ideologii komunizmu, z którym zmierzenie się może zająć Albanii długie lata, jest brak świadomego społeczeństwa obywatelskiego, brak przyzwyczajenia do demokracji, brak poczucia odpowiedzialności za siebie i za to co dookoła. Smutną konsekwencją tego, są obserwowane codzienne obrazki walających się wszędzie śmieci, pełno ich w rowach, na chodnikach. Mieszkańcy nie zainteresowanie przestrzenią publiczną gromadzą je w mniejszych kupkach i w wielkich kopcach. Niedostatek koszy, ale przede wszystkim brak edukacji i myślenia przyszłościowego sprawia, że od dzieci po starców nikt nie ma oporów by cisnąć papierek po lodzie czy skórkę od banana prosto na ulicę. Także kierowcy luksusowych mercedesów potrafią z wyciągnąć z bagażnika kilka wielkich niebieskich worów śmieci, zamaszystym rzutem cisnąć je do rowu, otrzepać ręce i odjechać. Turyści, którzy podczas kilkugodzinnej jazdy autobusem, zamiast cisnąć butelkę po napoju za okno, zbierają śmieci do foliowej torby, by potem na przystanku wyrzucić je do kosza traktowani są uśmiechem politowania.

Na ulicach bród lecz w ludzkich sercach czystość i gościnność

Z drugiej strony Albańczycy to naród niesamowicie gościnny i pomocny przybyszom. Tu sprawdza się zasada, która obowiązuje chyba wszędzie na świecie, że w bardziej odległych, wiejskich regionach ludzie są chętni do wzajemnej pomocy. Autorka tekstu doświadczyła na własnej skórze wspaniałej albańskiej gościnności, kiedy będąc w bardzo odległym rejonie kraju szlak przez góry okazał się nie do przebycia. Rozbijając namioty przy wiosce liczącej może 8 domów, nie skomunikowanej ze światem żadną drogą, moja grupa została poczęstowana kolacją: jeszcze gorącym chlebem, świeżym serem i mlekiem prosto od krowy. Następnego dnia zaś mocną kawa i obowiązkowym kieliszkiem raki, a „przewodnik” z kucem zaoferował odprowadzenie do najbliższej wsi. Jednocześnie w tym kraju w XXI w., nadal funkcjonuje dawne, jeszcze przedśredniowieczne klanowe prawo o nazwie gjakmarrja tzn. krwawa zemsta. Prawo, które m.in. reguluje przypadki, w których można gjakmarrję zastosować. W większości dotyczą one nakazu zamordowania zabójcy jednego z członków rodziny. Co kładzie identyczny obowiązek na rodzinie zamordowanego, i tak w kółko. Ta vendetta dotyczy tylko męskich członków rodów, stąd kulle – domy budowane jako warownie, ponieważ bywały ostrzeliwane, w których chronią się mężczyźni, czasami na długie lata. Kobiety w tym czasie pracują i noszą posiłki dla ukrywających się. Ponieważ w Albanii struktury klanowe przez stulecia były bardzo silne, socjologowie dziś uważają, że to właśnie jest klucz do zrozumienia albańskiej mentalności, w tym także struktur mafijnych, w które organizują się imigranci na całym świecie. I to jest także kolejny problem, z którym Albania, chcąc wejść do Unii Europejskiej, będzie musiała się zmierzyć – pokonanie korupcji we własnym kraju. Złamanie panujących układów i zależności, zmiana przekupnych urzędników będzie wymagała, zwłaszcza od władz, silnego kręgosłupa moralnego i jasnej wizji rozwoju, aby inwestycje wsparte unijnymi funduszami mogły zostać zrealizowane, a pieniądze nie wyciekły w nieznanym kierunku, do prywatnych kieszeni.

Turystyka zorganizowana jak na razie jest w Albanii marginalna, i poza wybrzeżem właściwie nie istnieje. Nikt nie czerpie z niej korzyści, nie ma prywatnych kwater, pensjonatów, parków rozrywki, pięknych górskich hoteli, spa, handlu pamiątkami czy regionalnymi produktami spożywczymi. Jest niewielka ilość starych hoteli, zdecydowanie pamiętających miniony reżim i jedyna uliczka z pamiątkami w Kruji – pierwszej, jeszcze średniowiecznej stolicy Albanii. Kraj ten wciąż ma piękną, niemalże dziewiczą linię brzegową, nie upstrzoną jednakowo wyglądającymi kurortami, ale biorąc pod uwagę, że ma ambicje przystąpienia do UE, oraz, że jak wspomniałam, trasa wzdłuż wybrzeża łączy Grecję z Czarnogórą, ten stan pewnie nie potrwa już długo.

Unijny paszport to okno na świat

Albania wciąż leży na uboczu szlaków, którymi podążają zagraniczni przedsiębiorcy. Wynika to oczywiście z lat izolacji, późniejszej wojny bałkańskiej w latach 90-tych i wewnętrznego chaosu. Z tych powodów wciąż pozostaje ona „dzika” i odległa w umysłach przeciętnych europejczyków. Z kolei przeciętni Albańczycy mają aspiracje stać się częścią europejskiego dziedzictwa. W przypadkowej rozmowie w jednej ze szkoderskich restauracji padło pytanie: ”I wy tak możecie, z tym polskim paszportem, w Europie wszędzie podróżować?”. Na odpowiedź, że w większości możemy już i bez paszportu, oraz, że możemy tu i tam w UE legalnie pracować mój rozmówca posmutniał i z rezygnacją stwierdził, że my to mamy dobrze, bo z albańskim paszportem wszędzie potrzebna jest wiza. Z kolei spotkany w autobusie do Czarnogóry Anglik, zupełnie nie był w stanie pojąć tutejszych przyzwyczajeń. Nasz autobus odjechał zgodnie z rozkładem jazdy, by za chwilę zatrzymać się przy targu, parę osób wysiada, kupują napoje, przebierają w owocach. Anglik zdenerwował się: „Jak tak można?! Niektórzy tu się spieszą! Kto to słyszał?!” Tymczasem zachowanie to było właśnie kwintesencją spokojnego trybu życia, którego nie wyznacza Albańczykom żaden pęd za karierą czy konsumpcją.
I taka jest prawda, Albania jest inna niż wszystkie kraje europejskie. Zachwyca widokami, nieskażoną przyrodą, ma wspaniałe góry, piękne jeziora i czyste morze. Ale ma też za sobą trudną historię, mało przewidujących gospodarzy i hardy, dumny naród.

Być w UE i zachować tożsamość

Dla nas ludzi z „zachodu” może się wydawać zacofana i prymitywna. Ale być może przecież tak samo oceniano kiedyś na zachodzie kraje Europy Środkowo-Wschodniej. Za parę lat, kiedy prawdopodobnie podjęte zostaną dalsze kroki , na które muszą sobie odpowiedzieć dziś Albańczycy nie brzmi więc czy wstępować do Unii Europejskiej, ale jak tego dokonać zachowując jednocześnie własną tożsamość?

• PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ:
  
• >> Narty w Austrii - pomysł na zimowy wypoczynek
• >> Retezat i Fogarasze, czyli jak się zmęczyć w rumuńskich górach?
• >> U wybrzeży Albanii odkryto wrak rzymskiego statku
• >> Unia pomaga Grecji i Albanii zwalczać pożary lasów

• TAGI:
• Albania
• ,
• backpacking
• ,
• bunkier
• ,
• Enver Hodźa
• ,
• góry
• ,
• Korcza
• ,
• krwawa zemsta
• ,
• Matka Teresa
• ,
• Skanderbeg
• ,
• Szkodra
• ,
• Tirana
 
• KRAJE:
• Albania